Opis uprawy: Jabłoń – Dokarmianie pozakorzeniowe

JABŁOŃ – to najważniejszy gatunek drzew owocowych umiarkowanej strefy klimatycznej. Spożycie jabłek wzrasta, rosną również wymagania konsumentów. Dlatego dobra jakość jabłek jest ważnym czynnikiem decydującym o rozwoju sadów jabłoniowych oraz opłacalności produkcji tych owoców.
 
Jednym z najważniejszych zagadnień w uprawie jabłoni jest dostarczenie drzewom odpowiednich składników pokarmowych w ilościach potrzebnych do prawidłowego rozwoju i wzrostu drzew. Bardzo ważny jest zatem sposób nawożenia i wybór nawozów, w których składniki pokarmowe powinny występować w formach łatwo dostępnych dla roślin. Równie istotny jest termin aplikacji nawozów, tak aby składniki pokarmowe zostały dostarczone we właściwym czasie do różnych części roślin (pień, pędy, pąki, liście, owoce).
 
Zabiegi dokarmiania pozakorzeniowego stanowią obecnie integralną część programu mineralnego odżywiania drzew owocowych i powinny być prowadzone w każdym sadzie, także w sadach posadzonych na glebach żyznych, utrzymanych w dobrej kulturze i przy optymalnych warunkach pogodowych, gdyż:
 

Dokarmianie pozakorzeniowe jest niezbędne także w sadach fertygowanych – pomimo cyklicznego dostarczania drzewom składników pokarmowych bezpośrednio w obręb systemu korzeniowego.  

Celem zalecanych stymulatorów i nawozów dolistnych w sadach fertygowanych, jest przede wszystkim dobre zaopatrzenie owoców w składniki pokarmowe (np. wapń), a także wspomaganie procesów fizjologicznych warunkujących powtarzalny wysoki plon owoców bardzo dobrej jakości.
 
Drzewa jabłoni, jako gatunku wieloletniego, narażone są na liczne stresy związane z czynnikami klimatycznymi, pogodowymi i środowiskowymi. Efektywną możliwość poprawy naturalnej odporności roślin na niesprzyjające czynniki środowiskowe i uprawowe wskazuje Strategia Wspomagania Naturalnej Odporności Roślin STRESS CONTROL SYSTEM (SCS) – JABŁOŃ.


Strategia STRESS CONTROL SYSTEM, w uprawie jabłoni, realizowana jest poprzez dolistne zastosowanie aktywatorów i stymulatorów INTERMAG, takich jak: FOSFYN, FROSTEX, GROWON, OPTYCAL, OPTYSIL, TYTANIT oraz wysokozasadowe nawozy z serii ALKALIN. Zabiegi te umożliwiają uzyskanie wysokojakościowych plonów owoców, zgodnie z wymogami Integrowanej Produkcji Owoców (IPO).

Program nawożenia uprawy: Jabłoń – Dokarmianie pozakorzeniowe - schemat graficzny

Program nawożenia uprawy: ## - schemat graficzny, Zalecenia uprawowe Jabłoń

 

JABŁOŃ - program nawożenia do pobrania w formacie pdf:

» Program PODSTAWOWY lub INTENSYWNY - do wyboru
 
PODSTAWOWY PROGRAM DOKARMIANIA POZAKORZENIOWEGO uwzględnia standardowe wymagania pokarmowe jabłoni (składniki trudno pobierane z gleby lub mało mobilne w roślinie, a także poprawiające jakość owoców), ale przewiduje mniejszą liczbę zabiegów z zastosowaniem mniejszej liczby preparatów niż PROGRAM INTENSYWNY. 
Zalecany w przypadku ekonomicznej konieczności ograniczenia zabiegów pielęgnacyjnych w sadzie lub w sadach posadzonych na glebach żyznych, utrzymanych w dobrej kulturze i przy optymalnych warunkach pogodowych.


INTENSYWNY PROGRAM DOKARMIANIA POZAKORZENIOWEGO ma na celu precyzyjne i efektywne dostarczenie roślinom składników pokarmowych z uwzględnieniem szczególnego zapotrzebowania w kolejnych fazach rozwojowych drzew i owoców. Zastosowanie programu wspomaga: wzrost odporności na czynniki stresowe w całym okresie wegetacji, regenerację uszkodzeń po zimie, prawidłowy rozwój pąków kwiatowych, rozwój i wzrost liści, dobre zawiązywanie owoców, prawidłowy rozwój i wzrost owoców, budowę potencjału plonowania na kolejny sezon, obfite plonowanie oraz właściwą wielkość i jędrność owoców, a także zdolność owoców do długotrwałego przechowywania. Program może być realizowany w całości lub poprzez wybór zestawów nawozów oraz liczby zabiegów, stosownie do indywidualnych potrzeb.
 

Program nawożenia uprawy: Jabłoń – Dokarmianie pozakorzeniowe - szczegółowy opis

Faza rozwoju
Termin zabiegu / Cel zabiegu
Nawozy, aktywatory
i stymulatory
z programu dokarmiania jabłoni
Korzyści ze stosowania programu dokarmiania pozakorzeniowego jabłoni
PĘKANIE PĄKÓW
 BBCH 07–09

 
Zwiększenie odporności na warunki stresowe, a zwłaszcza niską temperaturę wczesną wiosną
 
MIKROCHELAT Zn-15
0,5–1 kg/ha
Poprawa zaopatrzenia drzew w cynk– wzrost odporności na niską temperaturę poprzez zwiększenie stężenia soku komórkowego i wzmocnienie ścian komórkowych.
Prawidłowy wzrost i rozwój pąków – udział w syntezie hormonów wzrostu (auksyny). Poprawa kondycji roślin.
Cynk stymuluje także przemiany i wykorzystanie azotu.
MYSIE UCHO
 BBCH 10/54


Regeneracja ewentualnych uszkodzeń po zimie
 
Zwiększenie odporności na niską temperaturę
 
Wzmocnienie pąków kwiatowych
 
MIKROCHELAT Zn-15
0,5–1 kg/ha
Poprawa zaopatrzenia drzew w cynk – wzrost odporności na niską temperaturę poprzez zwiększenie stężenia soku komórkowego i wzmocnienie ścian komórkowych. Prawidłowy wzrost i rozwój pąków – udział w syntezie hormonów wzrostu (auksyny). Poprawa kondycji roślin. Cynk stymuluje także przemiany i wykorzystanie azotu.
MIKROCHELAT Fe-13
0,5–1 kg/ha
Poprawa zaopatrzenia drzew w żelazo. Stymulacja tworzenia chlorofilu. Pozytywny wpływ na powstawanie enzymów odpowiadających za prawidłowy przebieg fotosyntezy, także w kolejnych stadiach rozwojowych (intensyfikacja fotosyntezy).
Usprawnienie działania komórek i tkanek oraz udział w transporcie asymilatów. Wspomaganie regeneracji uszkodzeń.
MIKROCHELAT Cu-15
0,5–1 kg/ha
Poprawa zaopatrzenia drzew w miedź. Prawidłowy rozwój tkanki mechanicznej i przewodzącej. Lepszy transport wody i składników pokarmowych. Poprawa kondycji roślin.
ZIELONY PĄK
 BBCH 55–56


Intensywne budowanie biomasy
 
Poprawa kondycji rozwijających się pędów i liści

Prawidłowy rozwój pąków kwiatowych
pierwszy zabieg w fazie zielonego pąka
 PLONVIT OPTY
4–5 kg/ha
Kompleksowe wspomaganie zaopatrzenia drzew w makro- i mikroelementy w zrównoważonych proporcjach.
Pozytywny wpływ na gospodarkę energetyczną i wodną roślin.
Stymulacja rozwoju pąków i wzmocnienie roślin po zimie.
MIKROKOMPLEX
 3–5 kg/ha
Poprawa zaopatrzenia w magnez, siarkę i mikroelementy. Prawidłowy rozwój chlorofilu.
Pozytywny wpływ na gospodarkę hormonalną i enzymatyczną.
Poprawa kondycji roślin.
TYTANIT 
0,2 l/ha
Stymulacja i regulacja procesów biochemicznych. Pobudzenie do intensywnego rozwoju pąków kwiatowych. Lepsze wykorzystanie składników pokarmowych z gleby. Zwiększenie odporności na stresy.
TYTANIT to stymulator plonu – podstawowy element strategii wspomagania naturalnej odporności jabłoni STRESS CONTROL SYSTEM – JABŁOŃ.
drugi zabieg w fazie zielonego pąka 4–6 dni po pierwszym
PLONVIT OPTY
4–5 kg/ha
Kompleksowe wspomaganie zaopatrzenia drzew w makro- i mikroelementy w zrównoważonych proporcjach.
Pozytywny wpływ na gospodarkę energetyczną i wodną roślin.
Stymulacja rozwoju liści, zwłaszcza rozetowych, oraz wzmocnienie drzew przed kwitnieniem.
BORMAX
 1–1,5 l/ha
Dostarczenie boru w łatwo przyswajalnej formie. Wspomaganie transportu i dystrybucji wapnia oraz innych składników pokarmowych do różnych części jabłoni. Stymulacja prawidłowego rozwoju pąków kwiatowych. Zwiększenie odporności na niską temperaturę.
TYTANIT 
0,2 l/ha
Stymulacja i regulacja procesów biochemicznych. Pobudzenie do intensywnego rozwoju pąków kwiatowych. Lepsze wykorzystanie składników pokarmowych z gleby. Zwiększenie odporności na stresy.
TYTANIT to stymulator plonu – podstawowy element strategii wspomagania naturalnej odporności jabłoni STRESS CONTROL SYSTEM – JABŁOŃ.
RÓŻOWY PĄK
 BBCH 57–59


Zwiększenie odporności na niską temperaturę
 
Dalszy rozwój pąków kwiatowych
FOSTAR
4–5 l/ha
Poprawa zaopatrzenia drzew w fosfor – dostarczenie dużej ilości fosforu w formie organicznej, łatwo przyswajalnej przez rośliny.
Wspomaganie gospodarki energetycznej roślin, wzmocnienie odporności na niską temperaturę. Zwiększenie intensywności podziałów komórkowych.
TYTANIT 
0,2 l/ha
Stymulacja i regulacja procesów biochemicznych. Pobudzenie do intensywnego rozwoju pąków kwiatowych i liści. Lepsze wykorzystanie składników pokarmowych z gleby. Zwiększenie odporności na stresy.
TYTANIT to stymulator plonu – podstawowy element strategii wspomagania naturalnej odporności jabłoni STRESS CONTROL SYSTEM – JABŁOŃ.
OPTYSIL
0,5 l/ha
Wzmocnienie ścian komórkowych. Zwiększenie odporności na niską temperaturę oraz infekcje grzybowe, zwłaszcza parcha jabłoni.
OPTYSIL to stymulator odporności – podstawowy element strategii wspomagania naturalnej odporności jabłoni STRESS CONTROL SYSTEM – JABLOŃ.
POCZĄTEK KWITNIENIA
 BBCH 60–63


Intensyfikacja kwitnienia
 
Wspomaganie zapylenia i zapłodnienia
 
Poprawa jakości owoców i ich zdolności przechowalniczej
OPTYCAL
1,5 kg/ha
Uaktywnienie pompy „auksynowo-wapniowej” pozwalającej na lepsze wykorzystanie zasobów wapnia z gleby oraz bezpośrednie pozakorzeniowe dostarczanie wapnia do kwiatów w celu poprawy zaopatrzenia w wapń.
OPTYCAL to aktywator wapnia o właściwościach biostymulujących. Jest elementem strategii wspomagania naturalnej odporności jabłoni STRESS CONTROL SYSTEM – JABŁOŃ.
BORMAX
1–1,5 l/ha
Dostarczenie boru w łatwo przyswajalnej formie. Wspomaganie rozwoju słupka i pręcików oraz zwiększenie wigoru i jakości pyłku, co wpływa na lepsze kiełkowanie pyłku. Intensyfikacja podziałów komórkowych. Podniesienie odporności na niską temperaturę. Wspomaganie transportu i dystrybucji wapnia i innych składników pokarmowych oraz asymilatów.
TYTANIT 
0,2 l/ha
Stymulacja i regulacja procesów biochemicznych. Lepsze wykorzystanie składników pokarmowych. Wspomaganie rozwoju organów generatywnych. Poprawa wigoru pyłku, stymulacja zapylenia, zapłodnienia i zawiązywania nasion. (Dobrze zawiązane nasiona wpływają na zwiększoną produkcję auksyn, poprawiając tym samym gospodarkę wapniem).
Zwiększenie odporności na stresy.
TYTANIT to stymulator plonu – podstawowy element strategii wspomagania naturalnej odporności jabłoni STRESS CONTROL SYSTEM – JABŁOŃ.
OPADANIE PŁATKÓW
 BBCH 67


Prawidłowe tworzenie i rozwój zawiązków owoców
 
Kształtowanie dobrej jakości owoców
GROWON
4–5 l/ha
Szybka poprawa zaopatrzenia roślin w fosfor – dostarczenie roślinie energii do prawidłowego przebiegu procesów metabolicznych, zwłaszcza w niesprzyjających warunkach uprawowych i pogodowych, a przede wszystkim w okresie utrzymywania się niskiej temperatury gleby i powietrza oraz w czasie okresowych wiosennych podtopień.
Stymulacja i intensyfikacja podziałów komórkowych oraz procesów metabolicznych i energetycznych w roślinie. Zwiększenie odporności na niską temperaturę w okresie około kwitnienia.
GROWON to aktywator energii o właściwościach biostymulujących. Jest elementem strategii wspomagania naturalnej odporności jabłoni STRESS CONTROL SYSTEM – JABŁOŃ.
MIKROKOMPLEX
3–5 kg/ha
Poprawa zaopatrzenia roślin w magnez, siarkę i mikroelementy. Prawidłowy rozwój chlorofilu i zwiększenie intensywności fotosyntezy.
Lepsze pobranie i wykorzystanie azotu. Pozytywny wpływ na gospodarkę hormonalną i enzymatyczną.
Poprawa kondycji roślin.
BORMAX
1 l/ha
Dostarczenie boru w łatwo przyswajalnej formie. Wzmocnienie podziałów komórkowych, zapobieganie deformacjom, popękaniu i innym formom nieprawidłowego rozwoju owoców.
Korzystny wpływ na prawidłowe wykształcenie skórki na zawiązkach owocowych, a w późniejszym okresie na owocach. Zwiększenie odporności na niską temperaturę.
KONIEC KWITNIENIA
 BBCH 69


Intensyfikacja procesów fotosyntezy
 
Budowa biomasy
 
Prawidłowy rozwój zawiązków owocowych
 
Podniesienie odporności na warunki stresowe
 
Wspomaganie procesu powiększania się liczby komórek w zawiązkach owoców
 
PLONVIT OPTY
5 kg/ha
Kompleksowe wspomaganie zaopatrzenia drzew w makro- i mikroelementy w zrównoważonych proporcjach. Rozbudowa biomasy (liści, pędów) i intensyfikacja rozwoju zawiązków owocowych. Pozytywny wpływ na gospodarkę energetyczną, hormonalną i enzymatyczną jabłoni.
Poprawa kondycji roślin.
OPTYCAL
1,5 kg/ha
Uaktywnienie pompy „auksynowo–wapniowej” pozwalającej na lepsze wykorzystanie zasobów wapnia z gleby oraz bezpośrednie pozakorzeniowe dostarczanie wapnia do tworzących się zawiązków owoców w celu poprawy ich zaopatrzenia w wapń, który wpływa na poprawę stabilności ścian komórkowych.
OPTYCAL likwiduje niedobór  wapnia w zawiązkach, które dzięki temu lepiej się rozwijają.
OPTYCAL to aktywator wapnia o właściwościach biostymulujących. Jest elementem strategii wspomagania naturalnej odporności jabłoni STRESS CONTROL SYSTEM – JABŁOŃ.
MIKROCHELAT Zn-15
0,5–1 kg/ha
Poprawa zaopatrzenia roślin w cynk – intensyfikacja procesu proliferacji (mnożenia się komórek w tworzących się zawiązkach), co w konsekwencji bezpośrednio wpływa na wielkość owoców. Dodatkowo, stymulacja  wzrostu odporności na niską temperaturę poprzez zwiększenie stężenia soku komórkowego i wzmocnienie ścian komórkowych. Udział w syntezie hormonów wzrostu (auksyny).
POCZĄTEK ROZWÓJU OWOCÓW
 BBCH 71


Utrzymanie dobrze rozwiniętych zawiązków
 
Zapobieganie nadmiernemu opadaniu owoców
GROWON
4–5 l/ha
 


lub
w programie podstawowym


FOSTAR
4–5 l/ha
Aktywator GROWON – dostarcza energię roślinie do prawidłowego przebiegu procesów metabolicznych. Jest źródłem bardzo szybko przyswajalnego przez rośliny fosforu, który stymuluje komórki w zawiązkach owoców do intensywnego namnażania się, dzięki czemu zawiązki się powiększają. Efektywność tego procesu jest bardzo ważna, gdyż od fazy „orzecha” (BBCH 72) dalszy wzrost owoców spowodowany jest wyłącznie powiększaniem się już istniejących komórek.  
GROWON to aktywator energii o właściwościach biostymulujących. Jest elementem strategii wspomagania naturalnej odporności jabłoni STRESS CONTROL SYSTEM – JABŁOŃ.
 
Nawóz FOSTAR dostarcza fosfor w formie organicznej łatwo przyswajalnej przez rośliny, który stymuluje i intensyfikuje podziały komórkowe oraz procesy metaboliczne i energetyczne w roślinie.
MIKROKOMPLEX
3–5 kg/ha
Poprawa zaopatrzenia drzew w magnez, siarkę i mikroelementy.
Prawidłowy rozwój chlorofilu i zwiększenie intensywności fotosyntezy.
Pozytywny wpływ na gospodarkę hormonalną i enzymatyczną.
Poprawa kondycji roślin.
OPTYSIL
0,5 l/ha
Intensyfikacja fotosyntezy. Wzmocnienie ścian komórkowych. Wzmocnienie tolerancji roślin na choroby oraz niesprzyjające warunki pogodowe (okresowe chłody, niedobór lub nadmiar wody w glebie itp.)
OPTYSIL to stymulator odporności – podstawowy element strategii wspomagania naturalnej odporności jabłoni STRESS CONTROL SYSTEM – JABLOŃ.
ROZWÓJ OWOCÓW
BBCH 72–73


Poprawa jakości owoców i zapobieganie chorobom fizjologicznym
 
WAPNOVIT
5 l/ha
Wapń wpływa na poprawę stabilności ścian komórkowych. Zwiększa odporność na patogeny. Zapobiega chorobom fizjologicznym związanym z niedoborem wapnia. Zwiększa odporność na czynniki stresowe w tym suszę i wysoką temperaturę. Dodatkowo zawarte w nawozie: magnez (Mg), miedź (Cu), cynk (Zn), bor (B) i molibden (Mo) korzystnie wpływają na rozwój i jakość owoców.
ROZWÓJ OWOCÓW
BBCH 73–74


Poprawa jakości owoców i zapobieganie chorobom fizjologicznym
 
Zapobieganie chlorozie żelazowej liści (gleby alkaliczne, niekorzystne warunki pogodowe)
 
WAPNOVIT
5 l/ha
Wapń wpływa na poprawę stabilności ścian komórkowych. Zwiększa odporność na patogeny. Zapobiega chorobom fizjologicznym związanym z niedoborem wapnia. Zwiększa odporność na czynniki stresowe w tym suszę i wysoką temperaturę. Dodatkowo zawarte w nawozie: magnez (Mg), miedź (Cu), cynk (Zn), bor (B) i molibden (Mo) korzystnie wpływają na rozwój i jakość owoców.
MIKROCHELAT Fe-13
0,5–1 kg/ha
Aktywacja procesów fotosyntezy i stabilizacja chlorofilu. Zabieg szczególnie polecany w okresowym zalaniu systemu korzeniowego lub przy wysokim poziomie wód gruntowych.
ROZWÓJ OWOCÓW
BBCH 74–75


Poprawa jakości owoców oraz zapobieganie chorobom fizjologicznym
 
WAPNOVIT
5 l/ha
Wapń wpływa na poprawę stabilności ścian komórkowych. Zwiększa odporność na patogeny. Zapobiega chorobom fizjologicznym związanym z niedoborem wapnia. Zwiększa odporność na czynniki stresowe w tym suszę i wysoką temperaturę. Dodatkowo zawarte w nawozie: magnez (Mg), miedź (Cu), cynk (Zn), bor (B) i molibden (Mo) korzystnie wpływają na rozwój i jakość owoców.
ROZWÓJ OWOCÓW
BBCH 75–76


Poprawa jakości owoców oraz zapobieganie chorobom fizjologicznym
 
WAPNOVIT
5 l/ha
Wapń wpływa na poprawę stabilności ścian komórkowych. Zwiększa odporność na patogeny. Zapobiega chorobom fizjologicznym związanym z niedoborem wapnia. Zwiększa odporność na czynniki stresowe w tym suszę i wysoką temperaturę. Dodatkowo zawarte w nawozie: magnez (Mg), miedź (Cu), cynk (Zn), bor (B) i molibden (Mo) korzystnie wpływają na rozwój i jakość owoców.
ROZWÓJ OWOCÓW
BBCH 77–78


Poprawa jakości owoców oraz zapobieganie chorobom fizjologicznym
KALPRIM
2–3 l/ha
Poprawa zaopatrzenia roślin w potas – dostarczenie tego składnika w formie najłatwiej przyswajalnej przez rośliny.
Regulacja gospodarki wodnej i hormonalno-enzymatycznej roślin.
Korzystny wpływ na transport asymilatów, zwiększenie zawartości cukrów w owocach. Zwiększenie średnicy owoców. Poprawa kondycji roślin.
WAPNOVIT
5 l/ha
Wapń wpływa na poprawę stabilności ścian komórkowych. Zwiększa odporność na patogeny. Zapobiega chorobom fizjologicznym związanym z niedoborem wapnia. Zwiększa odporność na czynniki stresowe w tym suszę i wysoką temperaturę. Dodatkowo zawarte w nawozie: magnez (Mg), miedź (Cu), cynk (Zn), bor (B) i molibden (Mo) korzystnie wpływają na rozwój i jakość owoców.
MIKROCHELAT Mn-13
0,5–1 kg/ha
Wzmocnienie barwy zasadniczej skórki owoców.
 
ROZWÓJ OWOCÓW
BBCH 78–79


Zapobieganie chorobom fizjologicznym
 
WAPNOVIT
5 l/ha
Wapń wpływa na poprawę stabilności ścian komórkowych. Zwiększa odporność na patogeny. Zapobiega chorobom fizjologicznym związanym z niedoborem wapnia. Zwiększa odporność na czynniki stresowe w tym suszę i wysoką temperaturę. Dodatkowo zawarte w nawozie: magnez (Mg), miedź (Cu), cynk (Zn), bor (B) i molibden (Mo) korzystnie wpływają na rozwój i jakość owoców.
DOJRZEWANIE OWOCÓW
BBCH 81


Dobra jakość owoców – jędrność, wybarwienie (rumieniec)
i smak
 
4 tygodnie przed zbiorem
FOSTAR
4–5 l/ha
Poprawa zaopatrzenia roślin w fosfor – dostarczenie tego składnika w formie organicznej, łatwo dostępnej dla roślin.
Uzyskanie owoców prawidłowej wielkości, dobrze wybarwionych oraz jędrnych.
DOJRZEWANIE OWOCÓW
BBCH 85


Zapobieganie chorobom fizjologicznym

 
3 tygodnie przed zbiorem
WAPNOVIT
5 l/ha
Wapń wpływa na poprawę stabilności ścian komórkowych. Zwiększa odporność na patogeny. Zapobiega chorobom fizjologicznym związanym z niedoborem wapnia. Zwiększa odporność na czynniki stresowe w tym suszę i wysoką temperaturę. Dodatkowo zawarte w nawozie: magnez (Mg), miedź (Cu), cynk (Zn), bor (B) i molibden (Mo) korzystnie wpływają na rozwój i jakość owoców.
PO ZBIORACH
BBCH 91–93


Akumulacja cynku i boru w częściach zdrewniałych jabłoni w celu łatwego  wykorzystania wiosną następnego roku
 
Wzmocnienie pąków liściowych i kwiatowych
 
Zwiększenie odporności na niską temperaturę
 
1–2 zabiegi począwszy od 1 tygodnia po zbiorach
CYNKO-BOR
4 kg/ha
Bor i cynk dostarczone jesienią zwiększają zimotrwałość i potencjał plonotwórczy roślin.
Cynk – uruchomiony  wiosną, wpłynie korzystnie na prawidłowy rozwój liści i kwiatów.
Bor – zmagazynowany do wykorzystania po wznowieniu wegetacji, pozytywnie wpłynie na rozwój pąków kwiatowych (organów generatywnych), co skutkuje dobrym zapyleniem, zapłodnieniem i zawiązywaniem owoców.
 
Jesienią, w sadach owocowych zabiegi zalecane są na zielone liście, łącznie z dodatkiem mocznika w ilości 2–8 kg/ha, w zależności od terminu zabiegu.
Dopuszczalne jest wykonanie ostatniego zabiegu na początku opadania liści (5–10% opadniętych liści) łącznie z 5% roztworem mocznika, w celu ograniczenia tworzenia i rozwoju otoczni parcha jabłoni, poprzez szybszy rozkład opadniętych liści.  

Preparaty zalecane w programach dokarmiania i strategii SCS: Jabłoń

ALKALIN KB+Si

Płynny, wysokozasadowy (pH ≥ 13,5), dolistny nawóz potasowo-borowy z dodatkiem krzemu

ALKALIN PK 10:20

Płynny, wysokozasadowy (pH ≥ 11,3), dolistny nawóz fosforowo-potasowy 

BORMAX

Płynny, dolistny  nawóz borowy zawierający 150 g B w 1 litrze

CYNKO-BOR

Krystaliczny, rozpuszczalny w wodzie nawóz, przeznaczony do dokarmiania pozakorzeniowego roślin wrażliwych na niedobory boru i cynku

FOSFYN

Aktywator odporności na stresy biotyczne

FOSTAR

Płynny nawóz fosforowy, zawierający 500 g P2O5 w 1 litrze

FROSTEX

Aktywator odporności na przymrozki

GROWON

Aktywator energii

KALPRIM

Płynny nawóz potasowy zawierający 400 g K2O w 1 litrze  

MIKROCHELAT Cu-15

Chelat miedzi EDTA (150 g Cu/kg) w formie ultragranulatu bardzo dobrze i szybko rozpuszczalnego w wodzie

MIKROCHELAT Fe-13

Chelat żelaza EDTA (130 g Fe/kg) w formie ultragranulatu bardzo dobrze i szybko rozpuszczalnego w wodzie

MIKROCHELAT Mn-13

Chelat manganu EDTA (130 g Mn/kg) w formie ultragranulatu bardzo dobrze i szybko rozpuszczalnego w wodzie

MIKROCHELAT Zn-15

Chelat cynku EDTA (150 g Zn/kg) w formie ultragranulatu bardzo dobrze i szybko rozpuszczalnego w wodzie

MIKROKOMPLEX

Krystaliczny, rozpuszczalny w wodzie nawóz magnezowy z mikroelementami 

OPTYCAL

Aktywator wapnia

OPTYSIL

Stymulator odporności

PLONVIT OPTY

Krystaliczny, rozpuszczalny w wodzie nawóz NPK (20/20/20) z mikroelementami o wysokiej koncentracji składników pokarmowych w zrównoważonych propo

TYTANIT

Stymulator plonu

WAPNOVIT

Płynny nawóz wapniowy z mikroelementami zawierający 260 g CaO w 1 litrze

Niedobory składników pokarmowych: azot (N)


Objawy i skutki niedoboru azotu (N) w uprawie jabłoni
Pierwsze objawy niedoboru azotu uwidaczniają się na starszych liściach – drobne liście, barwy jasnozielonej do żółtej. Ogonki liściowe i pędy o zabarwieniu czerwonobrunatnym. Starsze liście mogą wcześniej opadać.
Drzewa kwitną obficie, ale zawiązują mało owoców. Pędy cienkie o krótkich przyrostach.
Owoce są drobne, mniej smaczne, szybko żółkną, nie osiągają typowej wielkości i przedwcześnie opadają. Skórka owoców szybko traci zieloną barwę i często jest nadmiernie ordzawiona. Rośliny wcześniej kończą wegetację.
 
Odmiany szczególnie wrażliwe na niedobór azotu: ‘Jonagold’, ‘Šampion’ oraz drzewa na podkładce M.9.


Nawozy szybko dostarczające azot:
NITROMAG, PLONVIT NITROPLONVIT UP, HYDROPON 4

 

Nawozy szybko dostarczające azot (N) :

HYDROPON 4

Krystaliczny nawóz w pełni rozpuszczalny w wodzie do ferytygacji w podłożach inertnych, organicznych i w gruncie 

NITROMAG

Płynny nawóz azotowy z magnezem i mikroelementami zawierający 370 g N w 1 litrze

PLONVIT NITRO

Krystaliczny, rozpuszczalny w wodzie nawóz NPK (31/12/10) z mikroelementami o wysokiej koncentracji składników pokarmowych, z przewagą azotu

PLONVIT UP

Płynny nawóz NPK (13/3/5) z mikroelementami o wysokiej koncentracji składników pokarmowych, z przewagą azotu 

Niedobory składników pokarmowych: fosfor (P)

 

Objawy i skutki niedoboru fosforu (P) w uprawie jabłoni
Drobne, matowe, ciemnozielone (niebieskawe) liście, rzadko osadzone na pędzie, przebarwiające się na kolor karminowobordowy. Nerwy liści przebarwiają się na kolor fioletowy. Objawy te pojawiają się na liściach w środkowej części pędu, gdy niedobór fosforu występuje w okresie wiosenno-letnim lub na młodych liściach, gdy deficyt tego składnika ma miejsce w okresie letnio-jesiennym.
Niedobór fosforu powoduje osłabienie wzrostu pędów, zwłaszcza długopędów, które są krótkie i cienkie, z niewielką liczbą pąków kwiatowych i liściowych. Pąki kwiatowe często zamierają.
Owoce drobne, matowe, mało smaczne, źle wybarwione, wykazujące brak jędrności, o małej przydatności do przechowywania (brązowawe przebarwienia całego miąższu, owoce podatne na rozpad niskotemperaturowy i starczy).

Odmiany szczególnie wrażliwe na niedobór fosforu: ‘Jonagold’, ‘Ligol’, ‘Šampion’ i ‘Idared’ oraz drzewa na podkładce M.9.


Nawozy szybko dostarczające fosfor:
FOSTAR, PLONVIT PHOSPHO, PLONVIT ENERGY, UNI PK 10:18, ALKALI PK 10:20, HYDROPON 3
 
 
Na szczególną uwagę zasługuje aktywator GROWON przeznaczony do najszybszego zaopatrzenia roślin w fosfor potrzebny do wytwarzania energii niezbędnej do prawidłowego wzrostu i rozwoju. 
Preparat ten jest niezastąpiony w warunkach utrudnionego pobierania fosforu przez rośliny.

Nawozy szybko dostarczające fosfor (P) :

ALKALIN PK 10:20

Płynny, wysokozasadowy (pH ≥ 11,3), dolistny nawóz fosforowo-potasowy 

FOSTAR

Płynny nawóz fosforowy, zawierający 500 g P2O5 w 1 litrze

GROWON

Aktywator energii

HYDROPON 3

Krystaliczny nawóz w pełni rozpuszczalny w wodzie do ferytygacji w podłożach inertnych, organicznych i w gruncie 

PLONVIT ENERGY

Płynny nawóz NPK (5/25/5) z mikroelementami o wysokiej koncentracji składników pokarmowych, z przewagą fosforu

PLONVIT PHOSPHO

Krystaliczny, rozpuszczalny w wodzie nawóz NPK (11/53/5) z mikroelementami o wysokiej koncentracji składników pokarmowych, z przewagą fosforu

UNI PK 10:18

Płynny nawóz fosforowo-potasowy zawierający  140 g P2O5 i 245 g K2O w 1 litrze

Niedobory składników pokarmowych: potas (K)



Objawy i skutki niedoboru potasu (K) w uprawie jabłoni
W przypadku niewielkiego  niedoboru potasu na drzewach i krzewach owocowych obserwuje się częściowe zahamowanie wzrostu pędów i liści.
Przy dużym niedoborze występuje silne skrócenie międzywęźli, zahamowanie wzrostu, a nawet zamieranie pędów. Pędy drzew są wiotkie, cienkie, podatne na przemarzanie.
Pierwsze objawy niedoboru potasu pojawiają się na liściach u podstawy pędu w postaci przebarwień na brzegu blaszki liściowej. Następnie nekrozy postępują w głąb blaszki liściowej pozostawiając zielony obszar w kształcie trójkąta u nasady ogonka liściowego. Między głównymi nerwami liści tworzą się rozmyte, chlorotyczne plamy, które przechodzą w nekrozy o barwie brunatnej. Charakterystyczne są nekrozy brzegowe najstarszych liści, zwijanie się brzegów liści, ich więdnięcie, skręcanie i obumieranie. Osłabione jest zawiązywanie pąków kwiatowych. Owoce są małe, słabo wybarwione, kwaśne i niesmaczne.

Odmianą szczególnie wrażliwą na niedobór potasu jest ‘Gala’ oraz drzewa na podkładce M.9.


Nawozy szybko dostarczające potas:
KALPRIM, PLONVIT KALI, PLONVIT QUALITY, UNI PK 10:18, ALKALIN PK 10:20, HYDROPON 1, HYDROPON 2

 

Nawozy szybko dostarczające potas (K) :

ALKALIN PK 10:20

Płynny, wysokozasadowy (pH ≥ 11,3), dolistny nawóz fosforowo-potasowy 

HYDROPON 1

Krystaliczny nawóz w pełni rozpuszczalny w wodzie do ferytygacji w podłożach inertnych, organicznych i w gruncie

HYDROPON 2

Krystaliczny nawóz w pełni rozpuszczalny w wodzie do ferytygacji w podłożach inertnych, organicznych i w gruncie

KALPRIM

Płynny nawóz potasowy zawierający 400 g K2O w 1 litrze  

PLONVIT KALI

Krystaliczny, rozpuszczalny w wodzie nawóz NPK (11/12/38) z mikroelementami o wysokiej koncentracji składników pokarmowych, z przewagą potasu

PLONVIT QUALITY

Płynny nawóz NPK (4/4/16) z mikroelementami o wysokiej koncentracji składników pokarmowych z przewagą potasu

UNI PK 10:18

Płynny nawóz fosforowo-potasowy zawierający  140 g P2O5 i 245 g K2O w 1 litrze

Niedobory składników pokarmowych: wapń (Ca)


Objawy i skutki niedoboru wapnia (Ca) w uprawie jabłoni
Objawy niedoboru wapnia na częściach wegetatywnych występują rzadko, w postaci jasnozielonego zabarwienia liści wierzchołkowych z plamkami o barwie żółtobrązowej i postrzępionych brzegach. Przy skrajnym niedoborze mogą zamierać całe narządy roślin.
 
Choroby fizjologiczne jabłek są najbardziej odczuwalnym dla sadowników skutkiem niedoboru wapnia: gorzka plamistość podskórna, szklistość miąższu, zbrązowienie przygniezdne, rozpad chłodniczy lub mączysty, skorkowacenia przetchlinkowe, oparzelizna powierzchniowa.
Jabłka z niedostateczną zawartością wapnia są drobne ze skłonnością do pękania, korkowacenia i oparzeń słonecznych. Źle się przechowują oraz są podatne na w/w choroby fizjologiczne. Niedobory wapnia potęgują się przy zbyt silnym wzroście wegetatywnym drzew oraz przy nadmiernie wyrośniętych owocach.
 
Istotne znaczenie dla występowania chorób fizjologicznych ma także skłonność genetyczna różnych odmian – najbardziej wrażliwe na niedobory  wapnia są odmiany Ligol, Šampion, Jonagold, Golden Delicious, Mutsu’, ‘Ligol’ i ‘Fuji’, Gala, Gloster, Elise, Elstar, Cortland, Boskoop, Koksa Pomarańczowa. Obniżoną zawartość tego składnika wykazują również drzewa na podkładce M.26.                                                                          


Nawozy szybko dostrczające wapń:
WAPNIVIT

 

Na szczególną uwagę zasługuje aktywator wapnia OPTYCAL, który stymuluje pobieranie wapnia z gleby i jego transport do najmłodszych części roślin (efekt pompy auksynowo-wapniowej) oraz dostarcza łatwo przyswajalny organiczny wapń bezpośrednio w zabiegu pozakorzeniowym.

 

Nawozy szybko dostarczające wapń (Ca) :

OPTYCAL

Aktywator wapnia

WAPNOVIT

Płynny nawóz wapniowy z mikroelementami zawierający 260 g CaO w 1 litrze

Niedobory składników pokarmowych: magnez (Mg)



Objawy i skutki niedoboru magnezu (Mg) w uprawie jabłoni
Objawy niedoboru występują najczęściej u drzew młodych, gdyż magnez jest wymywany z górnych warstw  w głąb gleby.
Pierwsze objawy niedoborów występują około 3 tygodnie po kwitnieniu, na krótkopędach, jednak najczęściej deficyt tego pierwiastka obserwuje się w drugiej połowie lata.
Objawem są chlorotyczne plamy między głównymi nerwami liści, które przechodzą w nekrozy, co powoduje zmniejszenie powierzchni fotosyntetycznej. Tkanka liścia zamiera począwszy od głównego nerwu lub jego brzegów. Oprócz brązowych plam, niedobór magnezu może objawiać się żółknięciem blaszki liściowej z purpurowym cieniem. Wzrost roślin jest przyhamowany.
Liście z objawami niedoboru magnezu szybko zasychają i opadają. Niedostateczne odżywienie magnezem powoduje wcześniejsze dojrzewanie owoców, a także obniża odporność drzew na niską temperaturę.
Owoce są drobne, wcześniej opadają i mają gorszy smak.
 
Odmianami szczególnie wrażliwymi na niedobór  magnezu są: Golden Delicious, Idared, a z najnowszych m.in. Rubens, Kanzi oraz Greenstar.


Nawozy szybko dostarczające magnez:
MIKROKOMPLEX, SIARCZAN MAGNEZU


 

Nawozy szybko dostarczające magnez (Mg) :

MIKROKOMPLEX

Krystaliczny, rozpuszczalny w wodzie nawóz magnezowy z mikroelementami 

SIARCZAN MAGNEZU

Siarczan magnezu siedmiowodny (MgO-16/SO3-32)

Niedobory składników pokarmowych: bor (B)

 

Objawy i skutki deficytu boru (B) w uprawie jabłoni
Nieprawidłowy rozwój pąków kwiatowych i proces kwitnienia (nawet zamieranie kwiatów).
Zakłócenia w zawiązywaniu owoców – owoce drobne, zniekształcone, popękane, ordzawione i/lub skorkowaciałe, ze skłonnością do wczesnego dojrzewania i opadania. W przypadku dużego deficytu boru objawy pojawiają się także na częściach wegetatywnych – opóźnione pękanie pąków liściowych na wiosnę, liście wierzchołkowe wąskie i kruche, pożółkłe z zaschniętymi brzegami, nieforemne, drobne.  Zahamowanie wzrostu pędów, a nawet zamieranie wierzchołków pędów. Pojawia się także pękanie i chropowatość kory.

Nawozy szybko dostarczające bor:
BORMAX, MIKROVIT BOR 150, PLONVIT BOROSULF, CYNKO-BOR


 

Nawozy szybko dostarczające bor (B) :

BORMAX

Płynny, dolistny  nawóz borowy zawierający 150 g B w 1 litrze

CYNKO-BOR

Krystaliczny, rozpuszczalny w wodzie nawóz, przeznaczony do dokarmiania pozakorzeniowego roślin wrażliwych na niedobory boru i cynku

MIKROVIT BOR 150

Płynny, dolistny nawóz borowy zawierający 150 g B w 1 litrze

PLONVIT BOROSULF

Krystaliczny, rozpuszczalny w wodzie nawóz dolistny o wysokiej koncentracji boru i siarki

Niedobory składników pokarmowych: miedź (Cu)

 


Objawy i skutki niedoboru miedzi (Cu) w uprawie jabłoni
Na drzewach owocowych objawy deficytu miedzi uwidaczniają się rzadko. Brzegi liści podwijają się ku górze, a następnie liście usychają i opadają. Wierzchołki liści mogą być wybarwione na kolor niebieskozielony.
W skrajnych sytuacjach na liściach wierzchołkowych pojawiają się chlorotyczne plamy.
Niedobór miedzi może opóźniać kwitnienie i osłabić zawiązywanie owoców.

 

 


Nawozy szybko dostarczające miedź:
MIKROCHELAT Cu-15, MIKROVIT MIEDŹ, HYDROPON MIKRO PLUS


 

Nawozy szybko dostarczające miedź (Cu) :

HYDROPON MIKRO PLUS

Skoncentrowany, płynny nawóz mikroelementowy

MIKROCHELAT Cu-15

Chelat miedzi EDTA (150 g Cu/kg) w formie ultragranulatu bardzo dobrze i szybko rozpuszczalnego w wodzie

MIKROVIT MIEDŹ 80

Płynny dolistny nawóz miedziowy zawierający 80 g Cu w 1 litrze

Niedobory składników pokarmowych: żelazo (Fe)



Objawy i skutki niedoboru żelaza (Fe) w uprawie jabłoni      
Chloroza liści oraz małe, silnie wybarwione owoce są typowym objawem niedoboru żelaza.
Chloroza żelazowa rozpoczyna się od najmłodszych liści i objawia się charakterystycznym cytrynowożółtym przebarwieniem blaszek liściowych. Nerwy główne pozostają zielone. W warunkach skrajnego i chronicznego niedoboru żelaza następuje całkowity zanik chlorofilu i blaszki liściowe przebarwiają się na kolor biały. Następuje zahamowanie wzrostu pędów. Przy silnym niedoborze żelaza wierzchołki pędów, a nawet całe konary, mogą zamierać.


Nawozy szybko dostarczające żelazo:
MIKROCHELAT Fe-13, MIKROCHELAT Fe-8, MIKROVIT ŻELAZOHYDROPON MIKRO PLUS, MIKROCHELAT Fe-11, MIKROCHELAT Fe-6 o-o,

Nawozy szybko dostarczające żelazo (Fe) :

HYDROPON MIKRO PLUS

Skoncentrowany, płynny nawóz mikroelementowy

MIKROCHELAT Fe-11

Chelat żelaza DTPA (110 g Fe/kg) w formie ultragranulatu bardzo dobrze i szybko rozpuszczalnego w wodzie

MIKROCHELAT Fe-13

Chelat żelaza EDTA (130 g Fe/kg) w formie ultragranulatu bardzo dobrze i szybko rozpuszczalnego w wodzie

MIKROCHELAT Fe-6 o-o

Chelat żelaza EDDHA 6% (60 g Fe/kg; w tym 4,8% [ortho-ortho] i 1,2% [ortho-para])

MIKROCHELAT Fe-8

Chelat żelaza EDTA i DTPA (80 g Fe/kg) w formie ultragranulatu bardzo dobrze i szybko rozpuszczalnego w wodzie

MIKROVIT ŻELAZO 75

Płynny dolistny nawóz żelazowy zawierający 75 g Fe w 1 litrze

Niedobory składników pokarmowych: mangan (Mn)

 

Objawy i skutki deficytu manganu (Mn) w uprawie jabłoni:
Są podobne do objawów niedoboru żelaza,jednak łatwo je odróżnić ponieważ żółknięcie liści rozpoczyna się od brzegów blaszki i rozprzestrzenia się w kształcie litery V w kierunku nerwu głównego. W przypadku braku żelaza wszystkie nerwy pozostają zielone, natomiast w przypadku braku manganu drobne końcowe nerwy tracą zielone zabarwienie. Charakterystyczne w przypadku niedoboru manganu jest występowanie objawów na liściach starszych. U jabłoni objawy chlorozy manganowej występują zarówno na długopędach jak i krótkopędach. Owoce są drobne i mało soczyste. Szybko tracą zieloną barwę skórki.

Nawozy szybko dostarczające mangan:
MIKROCHELAT Mn-13, MIKROVIT MANGAN, HYDROPON MIKRO Plus

 

Nawozy szybko dostarczające mangan (Mn) :

HYDROPON MIKRO PLUS

Skoncentrowany, płynny nawóz mikroelementowy

MIKROCHELAT Mn-13

Chelat manganu EDTA (130 g Mn/kg) w formie ultragranulatu bardzo dobrze i szybko rozpuszczalnego w wodzie

MIKROVIT MANGAN 160

Płynny dolistny nawóz manganowy zawierający 160 g Mn w 1 litrze

Niedobory składników pokarmowych: molibden (Mo)


Molibden szczególnie polecany jest w przypadku wysokiego nawożenia azotem. Bierze udział w przemianach i zwiększa wykorzystywanie azotu i fosforu. W sadach nie obserwuje się objawów niedoboru molibdenu, ale pierwiastek ten pełni wiele ważnych funkcji w roślinach i korzystnie wpływa na ilość i jakość pyłku i owoców.

Nawóz szybko dostarczający molibden:
MIKROVIT MOLIBDEN, HYDROPON MIKRO PLUS


 

Nawozy szybko dostarczające molibden (Mo) :

HYDROPON MIKRO PLUS

Skoncentrowany, płynny nawóz mikroelementowy

MIKROVIT MOLIBDEN 33

Płynny dolistny nawóz molibdenowy zawierający 33 g Mo w 1 litrze

Niedobory składników pokarmowych: cynk (Zn)

 

Objawy i skutki niedoboru cynku (Zn) w uprawie jabłoni
W przypadku wystąpienia niedoborów cynku pędy są cienkie, słabo ulistnione, o skróconych międzywęźlach, na wierzchołku z rozetką liści (tzw. „miotlastość”). Liście w rozetkach wyrastają blisko siebie, są małe, wąskie, o mniejszej powierzchni. U jabłoni powstawanie skupień małych liści występuje zwłaszcza w początkowych okresach wegetacji.
Między głównymi nerwami liści oraz na ich brzegach mogą tworzyć się chlorotyczne plamy. Przy silnym i długotrwałym niedoborze cynku, wierzchołki pędów zamierają. Jabłka na ogół są drobne i zniekształcone. Drzewa niedostatecznie zaopatrzone w cynk słabiej zawiązują pąki kwiatowe, a przez to słabiej kwitną i owocują.

Nawozy szybko dostarczające cynk:
 MIKROCHELAT Zn-15, MIKROVIT CYNK, HYDROPON MIKRO PLUS
 

Nawozy szybko dostarczające cynk (Zn) :

HYDROPON MIKRO PLUS

Skoncentrowany, płynny nawóz mikroelementowy

MIKROCHELAT Zn-15

Chelat cynku EDTA (150 g Zn/kg) w formie ultragranulatu bardzo dobrze i szybko rozpuszczalnego w wodzie

MIKROVIT CYNK 112

Płynny dolistny nawóz cynkowy zawierający 112 g Zn w 1 litrze

Niedobory składników pokarmowych: siarka (S)

 


Istota plonotwórczego znaczenia siarki tkwi we współdziałaniu z azotem – umożliwia lepsze wykorzystanie azotu z gleby i nawozów. Siarka wpływa także na szereg procesów zachodzących w roślinie prowadzących do wzrostu ich odporności na presję patogenów.
Objawy i skutki niedoboru siarki (S) w uprawie jabłoni
W warunkach niedoboru siarki liście wierzchołkowe drzew owocowych są jasnozielone. Niekiedy brzegi liści stają się żółte. Pędy i liście wykazują wyraźną kruchość. Obniża się odporność drzew na stresy abiotyczne oraz choroby i uszkodzenia przez szkodniki.

Nawozy szybko dostarczające siarkę:
SULVIT


 

 

Nawozy szybko dostarczające siarka (S) :

SULVIT

Płynny wysoko skoncentrowany nawóz zawierający łatwo przyswajalną przez rośliny siarkę 760 g SO3 w 1 litrze

Choroba roślin: Alternarioza na jabłoni (Alternaria spp.)

 

Stosunkowo nowym zagrożeniem dla jabłoni są grzyby z rodzaju Alternaria.  Są powszechnie występującymi polifagami, atakującymi różne gatunki roślin.
Grzyby z rodzaju Alternaria zimują głównie w postaci grzybni w opadłych liściach. Do pierwszych infekcji, w warunkach klimatycznych Polski, może dochodzić w okresie około 2 tygodni po kwitnieniu. Optymalna temperatura rozwoju choroby to 21–27oC. Z uwagi na bardzo krótką inkubację choroby, zmiany chorobowe mogą pojawić się w sadzie już dwa dni po infekcji. Szczególne zagrożenie infekcją istnieje w latach o ciepłej i wilgotnej wiośnie.

 

Objawy porażenia przez Alternaria spp.

W przypadku jabłoni zmiany chorobowe powodowane przez Alternaria sp., mogą pojawić się na liściach wiosną lub wczesnym latem, w postaci niewielkich plamek. Plamki mają charakter nekroz o brązowym lub czarnobrązowym zabarwieniu z charakterystycznym strefowaniem zwanym „żabim okiem”. Granica plamy jest czarnofioletowa. Na powierzchni plam może być widoczny nalot trzonków konidialnych z charakterystycznymi, wielokomórkowymi zarodnikami konidialnymi.

Grzyby z rodzaju Alternaria spp. produkują duże ilości toksycznych (zwłaszcza dla wrażliwych odmian) substancji, które powodują m.in. defoliację. Szczególnie często i z dużą intensywnością atakowane są dwie najwrażliwsze odmiany: Golden Delicious i Empire, ale także Jonagold, Ligol oraz Breburn.

Występowaniu choroby i defoliacji, sprzyja liczne występowanie przędziorków. Bardzo ważne, szczególnie
w sadach gdzie występuje silne porażenie liści w drugiej części wegetacji, jest ograniczenie źródła infekcji poprzez zastosowania mocznika lub mieszaniny mocznika z preparatem fosforynowym – FOSFYN, przed opadaniem liści. Potencjalnie, zabieg ten zmniejszy źródło infekcji na kolejny sezon.

Choroba roślin: Brunatna zgnilizna jabłek (Monilioza)

 

 

Sprawcą choroby jest grzyb Monilinia fructigena.
 

Choroba przyjmuje dwie formy:

  • letnią – występującą w sadzie
  • przechowalniczą – występującą w czasie przechowywania.
     

Letnia forma choroby objawia się powstawaniem wokół zranień skórki brunatnych plam gnilnych. Zranienia mogą być efektem np. żerowania szkodników czy wystąpienia gradu. Zgnilizna stopniowo powiększa się obejmując cały owoc, który jest jędrny i nie rozpada się. Na powierzchni zgnilizny tworzą się koncentrycznie ułożone brunatne brodawki – owocniki grzyba. Gnijące owoce zakażają zdrowe jabłka, z którymi się stykają. Zgniłe owoce stopniowo wysychają, przekształcając się w mumie wiszące w koronach drzew do wiosny.

Przechowalnicza forma choroby również zaczyna się od powstania małej plamki gnilnej wokół uszkodzenia skórki. Zgnilizna powiększa się, obejmuje cały owoc, który stopniowo wysycha i kurczy się. Gnijące jabłko przybiera czarną barwę. Zgniły, czarny owoc w warunkach wysokiej wilgotności pokrywa się pseudosklerocjami.
Źródłem pierwotnych infekcji owoców w czasie wegetacji są mumie pozostawione na drzewach i pod drzewami. Na nich wiosną wytwarzają się zarodniki. Zakażenie jabłek może nastąpić w ciągu całego okresu wegetacji. Jedyną drogą wnikania grzyba do owocu są uszkodzenia skórki lub kontakt owocu chorego ze zdrowym.
Decydujące znaczenie w rozwoju choroby mają warunki pogodowe i mechaniczne uszkodzenia owoców. Masowe porażenie owoców następuje zawsze po gradobiciu lub po gradacji szkodników uszkadzających owoce.
Letnia forma choroby występuje dość często zwłaszcza w sadach przydomowych, zaniedbanych lub sadach towarowych, gdy owoce zostały uszkodzone mechanicznie.
Forma przechowalnicza moniliozy występuje częściej w przechowalniach niż chłodniach. Choroba pojawia się już w pierwszych tygodniach przechowywania. Bardziej wrażliwe na brunatną zgniliznę są odmiany o delikatnej, podatnej na uszkodzenia skórce.

Choroba roślin: Choroby gniazda nasiennego jabłek (Altternaria, Fusarium)

 

 

Do infekcji przez grzyby Alternaria i Fusarium najprawdopodobniej dochodzi w czasie kwitnienia jabłoni. Źródło zakażenia wymienionymi grzybami jest dość powszechne – sprawcy chorób często żyją jako saprofity w sadzie lub w otoczeniu sadów. Zarodniki dostają się na kwiaty jabłoni, strzępki grzybów przerastają do zalążni, gdzie rozwijają się wewnątrz rosnącego jabłka. Przypuszcza się, że do zakażenia może dochodzić także w późniejszych terminach zwłaszcza w przypadku odmian z otwartą rurką kielichową.
Objawy choroby widoczne są dopiero po przekrojeniu owocu i dotyczą zmian w obrębie komór nasiennych. Zmiany w komorach nasiennych polegają na pojawieniu się w nich strzępek grzybni. Nasilenie tego zjawiska
i kolor grzybni zależy od gatunku występującego grzyba (Alternaria – grzybnia szara, czarna, Fusarium – różowa, łososiowa). Czasami może wystąpić gnicie miąższu otaczającego komory nasienne (głównie w przypadku porażenia przez grzyby z rodzaju Fusarium), owoce gniją od środka już na drzewach lub później
w okresie przechowywania. W krańcowych przypadkach zgnilizna może wyjść ze środka na zewnątrz owocu.
Porażone owoce niektórych odmian szybciej się wybarwiają. Czasami porażone jabłka przedwcześnie dojrzewają i opadają.
W czasie przechowywania porażonych owoców grzyby nadal rozwijają się w gnieździe nasiennym – objawy choroby nasilają się powoli. Choroba występuje na niektórych odmianach. Szczególnie podatne są: Gloster, Cortland, Alwa, Boiken, Boskoop, Lobo, ale także Gala i Red Delicious.

Występowanie choroby jest sezonowe. W niektórych latach choroba wyraźnie nasila się, a  w innych słabnie. Porażone owoce tracą wartość handlową i konsumpcyjną. Grzyby z rodzaju Fusarium i Alternaria produkują szkodliwe toksyny.
Do czynników sprzyjających porażeniu kwiatów zalicza się opady w czasie kwitnienia oraz „skokowy” wzrost owoców. Przy odmianach z otwartą rurką kielichową do infekcji potencjalnie może dochodzić także w trakcie mokrego rozładunku skrzyń i dalszego procesu sortowania tak rozładowanych owoców.

Choroba roślin: Mączniak jabłoni (Podosphaera leucotricha)

 

Epidemie mączniaka mają charakter wieloletni i mogą nasilać się z roku na rok do momentu, aż zostaną drastycznie przerwane przez mroźną zimę.

  • Pierwotnych infekcji dokonuje grzybnia, która przezimowała w zainfekowanych pąkach.
  • Wtórnych infekcji dokonują zarodniki konidialne.

O intensywności infekcji decyduje przede wszystkim nasilenie pierwotnego porażenia liści rozwijających się z zainfekowanych pąków oraz wrażliwość poszczególnych odmian jabłoni. Choroba rozwija się najlepiej przy ciepłej i umiarkowanie wilgotnej pogodzie.

Długie i intensywne opady deszczu oraz długotrwała susza ograniczają występowanie mączniaka jabłoni. Zwalczanie mączniaka jabłoni nie jest proste i wymaga konsekwentnego połączenia metod agrotechnicznych (wycinanie z koron drzew pędów z objawami choroby) i chemicznych, które wzajemnie się uzupełniają – stosowane w oderwaniu od siebie dają znikome rezultaty. Wskazane jest także racjonalne nawożenie azotem – nadmierne dawki tego pierwiastka sprzyjają rozwojowi sprawcy choroby.

 

Objawy porażenia przez mączniaka jabłoni:

Silnie porażone pąki mogą zamierać i nie rozwijają się w nowym sezonie wegetacji. Pąki słabiej zainfekowane rozwijają się normalnie lecz rozwijające się z nich liście są już porażone przez grzyb. Liście chore pokrywają się białym mączystym nalotem, złożonym z grzybni, trzonków konidialnych oraz zarodników konidialnych grzyba. Zainfekowane liście są mniejsze od zdrowych, marszczą się, zwijają i z czasem zasychają. Biały nalot mączniaka może pokrywać także pędy – szczególnie często występuje na wierzchołkach pędów jednorocznych. Nalot na pędach jest zbity, wojłokowaty biały lub białoszary, a z czasem  staje się brunatny. W nalocie można zaobserwować ciemne punkty – są to otocznie grzyba.

Porażone pędy są wyhamowane we wzroście, a ich wierzchołki często zamierają.

Porażone kwiaty są niewyrośnięte o sterylnych pręcikach i słupkach, kwiaty te nie zawiązują owoców.

Owoce jabłoni mogą być infekowane przez cały okres ich wzrostu. Infekcje te prowadzą do ordzawień skórki będących wynikiem zniszczenia skórki przez grzyb oraz do tworzenia się tkanki korkowej (nie wszystkie komórki skórki ulegają zniszczeniu).


Działania zapobiegawcze i ochrona przed mączniakiem jabłoni

Zwalczanie mączniaka jabłoni nie jest proste i wymaga konsekwentnego połączenia metod agrotechnicznych i chemicznych, które wzajemnie się uzupełniają – stosowane w oderwaniu od siebie dają znikome rezultaty.
Wskazane jest także racjonalne nawożenie azotem – nadmierne dawki tego pierwiastka sprzyjają rozwojowi sprawcy choroby.
Na początku wegetacji, od momentu ukazywania się pierwszych liści do momentu kwitnienia należy starannie wycinać z koron drzew wszystkie pędy z objawami choroby.
Opóźnianie tego zabiegu, wykonywanie go latem po kwitnieniu, zwykle nie jest skuteczne, ponieważ sprawca mącznika zdążył już zainfekować młode przyrosty i młode liście. Wycięte pędy należy spalić.
Tam gdzie w poprzednim sezonie masowo wystąpił mączniak lub po łagodnej zimie, już w pierwszym okresie rozwoju jabłoni, konieczne są lustracje pod kątem mączniaka i jak najwcześniejsze wycinanie pędów, na których obserwuje się objawy pierwotnego porażenia tą chorobą.
Ten zabieg agrotechniczny ogranicza nasilenie infekcji pierwotnej i tym samym zmniejsza potencjał infekcyjny mączniaka w sadzie.
W sadach gdzie porażenie przekracza 4% (4 zainfekowane pędy w próbie 100), konieczny może być zabieg fungicydowy w czasie różowego pąka lub na początku kwitnienia jabłoni. Wybór odpowiedniego preparatu powinien być oparty na zaleceniach zawartych w PORS.
Również w okresie po kwitnieniu należy kontynuować lustracje i wycinanie pędów z objawami infekcji pierwotnej. W tym czasie do programu ochrony, w zależności od warunków pogodowych, można włączyć preparaty oparte na IBE lub strobilurynach. Preparaty te zalecane są w okresie infekcji wtórnych mączniaka, co 10–14 dni, zwykle do końca czerwca lub początku lipca, korzystając z zaleceń zawartych w PORS.

Choroba roślin: Mokra zgnilizna jabłek

 

 

Sprawcą może być kilka gatunków grzybów z rodzaju Penicillium najczęściej Penicillium expansum. Występują one powszechnie, jako saprofity. W powietrzu w sadzie, w komorach przechowalniczych i pakowniach unoszą się bardzo duże ilości zarodników. Choroba rozwija się w bardzo szerokim zakresie temperatur i może spowodować poważne szkody.

Nazwa „mokra zgnilizna” obejmuje grupę chorób, których wspólną cechą jest szybki, gnilny rozkład miąższu jabłek. W miejscu zakażenia powstaje miękka, wodnista plama. Skórka początkowo jest napięta. Nawet przy delikatnym dotknięciu pęka odsłaniając rzadki, brunatny miąższ o nieprzyjemnym zapachu, który udziela się sąsiadującym zdrowym owocom.
Zgnilizna rozwija się bardzo dynamicznie. Na powierzchni gnijącego owocu pojawia się zarodnikowanie grzyba w postaci najpierw białych, później niebieskawych poduszeczek. Zarodniki te bardzo łatwo pylą i unoszą się w powietrzu.

Głównym miejscem infekcji przez grzyby powodujące mokrą zgniliznę są zranienia owoców lub niekiedy przetchlinki na obiciach jabłek.
Źródłem infekcji owoców są przeważnie resztki zgniłych jabłek na skrzynkach i skrzyniopaletach. Choroba występuje tylko na uszkodzonych owocach. Z powodu bardzo dużej aktywności enzymatycznej grzyba następuje bardzo szybki rozpad gnilny owocu. Szkodliwość choroby wiąże się również ze zdolnością grzyba Penicillium expansum do tworzenia w gnijących owocach mykotoksyny – patuliny.

Choroba roślin: Nekrotyczna plamistość liści

 

Przyczyny występowania tej choroby nie są jednoznacznie zdefiniowane i mają charakter złożony. Najprawdopodobniej występowanie choroby jest efektem synergii zmian hormonalnych w roślinach (spowodowanych stresami) z niedoborami składników pokarmowych.


Głównym czynnikiem jest zwykle załamanie pogody – silne ochłodzenie i gwałtowne opady deszczu,
a dodatkowo również zalanie systemu korzeniowego.
Takie warunki powodują w roślinach zjawisko stresu i związane z nim zaburzenia hormonalne – pojawienie się etylenu bądź kwasu abscyzynowego (hormonów starzenia się roślin).
Na stres i jego efekty mogą nakładać się zjawiska niedoborów magnezu i cynku. Obfite opady deszczu, powodują wymywanie magnezu z górnych warstw gleby, a niedobór cynku w trakcie sezonu wegetacyjnego bywa spowodowany faktem, że standardowo rośliny sadownicze są dokarmiane pozakorzeniowo cynkiem w okresie jesiennym i wczesną wiosną.

Z obserwacji prowadzonych w ostatnich latach wynika, że stosowanie dolistne nawozów magnezowych w mieszaninie z niewielkimi dawkami cynku (jednorazowo do 30–40 g Zn/ha), ogranicza występowanie nekrotycznej plamistości (MIKROKOMPLEX lub SIARCZAN MAGNEZU + MIKROCHELAT Zn-15).

Choroba roślin: Parch jabłoni (Venturia inaequalis)

 

W cyklu rozwojowym Venturia inaequalis wyróżnia się dwie fazy:

  • faza saprofityczna – zimowanie, rozpoczyna się w chwili opadania z drzew porażonych liści i trwa do czasu wysiewu pierwszych zarodników workowych,
  • faza pasożytnicza – okres wegetacji, od wczesnej wiosny do opadania liści.

 

Z praktycznego punkty widzenia w epidemiologii choroby ważnych jest kilka elementów, szczególnie istotnych w sezonach z dużą ilością opadów, z których najważniejsze to: wrażliwość uprawianych odmian, PDZ (PAD) Potencjalna Dawka Zarodników, przebieg warunków atmosferycznych w okresie infekcji pierwotnej i infekcji wtórnych.

PDZ (PAD – Potential Ascospore Dose) Potencjalna Dawka Zarodników.
Potencjalna dawka zarodników workowych jest jednym z najbardziej istotnych parametrów informujących o możliwości i potencjalnym nasileniu występowania parcha jabłoni w sadzie.
PDZ to ilość zarodników workowych wytworzona na 1 m2 powierzchni sadu.
Im niższa wartość PAD tym łatwiejsza ochrona umożliwiająca stosowanie metod alternatywnych dla środków ochrony roślin.

Potencjał infekcyjny w okresie jesieni można zmniejszyć poprzez tradycyjne stosowanie 5% roztworu mocznika lub poprzez znacznie skuteczniejsze stosowanie 2,5% roztworu mocznika z dodatkiem preparatu SŁOMEX (2% roztwór, tj. 20 l w 1000 l cieczy użytkowej), który przyspiesza mineralizację opadłych liści.
Zredukowanie ilości zarodników workowych, poprzez intensyfikację rozkładu opadłych liści, stwarza możliwość ograniczenia liczby zabiegów fungicydowych po wznowieniu wegetacji.
Ponadto, realizację podstawowych zasad Integrowanej Ochrony Roślin ułatwia stosowanie preparatów wzmacniających naturalną odporność roślin oraz wspomagających działanie fungicydów (aktywator odporności na stresy biotyczne – FOSFYN, krzemowy antystresant – OPTYSIL, nawozy alkaliczne – ALKALIN czy adiuwant – ADITENS zapewniający lepsze pokrycie opryskiwanej powierzchni, a przez to podniesienie efektywności wykonywanych zabiegów).

 

Objawy porażenia przez parcha jabłoni

Objawy na młodych organach we wczesnym okresie wegetacji wiosennej
Na porażonych młodych organach (pojawiających się liściach, kwiatach, zawiązkach owoców i szypułkach tych organów) pojawiają się nieregularne oliwkowozielone przebarwienia, które z czasem ciemnieją (stają się oliwkowobrązowawoszare), a ich powierzchnia przybiera aksamitną formę.

Objawy na liściach
Wiosną, pierwsze objawy choroby w postaci oliwkowych, aksamitnych plam pojawiają się na dolnej stronie liści. Z upływem czasu plamy te stają się ciemnobrązowe do czarnych. W miarę wzrostu liści powierzchnia plam ulega deformacji, może także pękać. Liście ulegają skręceniu i zniekształceniu. Plamy z późniejszych infekcji znajdują się głównie na górnej powierzchni blaszek liściowych.
Jesienią objawy parcha na liściach uwidaczniają się w postaci małych, okrągłych plam pokrytych ciemnobrązowa grzybnią. Są one zlokalizowane na górnej stronie blaszki liściowej.

Objawy na owocach
W miarę jak porażone zawiązki owoców rosną – plamy stają się ciemnobrązowe i korkowacieją. Owoce rozwijają się nierównomiernie, są zniekształcone i pokryte plamami o spękanej powierzchni w ich obrębie.
Owoce dojrzewające (w drugiej części sezonu) są bardziej odporne na porażenie parchem, a infekcje mogą przebiegać bezobjawowo. Objawy porażenia mogą się ujawnić dopiero w czasie przechowywania w postaci niewielkich (do 3 mm średnicy) czarnych plamek. Jest to jedna z form choroby – tzw. parch przechowalniczy.
Takie owoce tracą wartość handlową, nie nadają się do przetwórstwa i konsumpcji.

 

Działania zapobiegawcze i ochrona przed parchem jabłoni

Bardzo ważne w ochronie przed parchem jabłoni jest bieżące monitorowanie zagrożenia oraz działania profilaktyczne zwiększające naturalną odporność roślin na infekcję i wspomagające ochronę.

  1. Ocena wielkości źródła infekcji i zmniejszenie potencjału infekcyjnego w okresie jesieni poprzez zastosowanie 5% roztworu mocznika lub 2,5% roztworu mocznika z dodatkiem preparatu przyspieszającego mineralizację opadłych liści SŁOMEX.
  2. Ocena stopnia dojrzałości owocników/zarodników i wyznaczenie terminu pierwszego wysiewu oraz zakończenia wysiewów.
  3. Prawidłowe wyznaczenie okresów krytycznych.
    Najbardziej efektywną jest ochrona, w której decyzja o potrzebie wykonania zabiegu opryskiwania podejmowana jest na podstawie analizy wskazań urządzenia monitorującego wysiewy zarodników workowych oraz wskazań sygnalizatora okresów krytycznych parcha jabłoni.
  4. Odpowiedni dobór fungicydów (wiedza dotyczącą odporności sprawcy parcha jabłoni na poszczególne grupy fungicydów – bez tych informacji efektywne stosowanie fungicydów jest praktycznie niemożliwe i prowadzi zwykle do mniejszych lub większych niepowodzeń).
  5. Odpowiednia technika wykonywania zabiegów ochrony roślin.
Choroba roślin: Rak drzew owocowych (Nectria galligena)

 

 

Rak drzew owocowych jest powszechnie występującą chorobą kory i drewna we wszystkich rejonach uprawy jabłoni. Sprawcą jest grzyb N. galligena, atakujący prawie 50 gatunków drzew, w tym drzewa owocowe (najchętniej jabłonie, rzadziej grusze), drzewa w parkach i w innych miejscach zadrzewionych (m.in. buki, jesiony, jarzębiny, głogi, wierzby, a także krzewy). Zarodniki raka drzew owocowych mogą kiełkować w bardzo szerokim zakresie temperatur 0–30oC. W cyklu rozwojowym Nectria galligena wyróżnia się dwa stadia — doskonałe i niedoskonałe.

Zarodniki workowe: w stadium doskonałym grzyb wytwarza w obrębie zrakowaceń (na obumarłej korze) perytecja – kuliste owocniki (ø 2–3 mm) o karminowym lub brunatnoczerwonym zabarwieniu, przypominające jaja przędziorków. W warunkach klimatycznych Polski, główne wysiewy wytwarzanych w owocnikach zarodników workowych, występują późną jesienią oraz od stycznia do marca.

Zarodniki konidialne: w stadium niedoskonałym grzyb tworzy na porażonych pędach białożółte skupienia zarodników konidialnych. Wytwarzane są one w sadzie prawie przez cały rok (oprócz okresu zimowego).
W warunkach klimatycznych Polski występują dwa okresy maksymalnych wysiewów zarodników konidialnych — od maja do czerwca oraz od września do listopada. Ze względu na występowanie dwóch rodzajów zarodników, grzyb posiada bardzo duży potencjał infekcyjny – praktycznie przez cały rok występuje któraś z jego form zarodnikowania.

Miejscami infekcji są wszelkie uszkodzenia kory oraz blizny po zerwanych owocach i opadłych liściach. Stanowią one „wrota infekcji”, którymi  zarodniki dostają się w głąb tkanek pędów przez naczynia przewodzące i tam kiełkują.

Jesień jest okresem największego zagrożenia infekcją, gdyż w tym czasie kumulują się dwie istotne przyczyny zakażeń:

  1. obfite zarodnikowanie – występują równocześnie zarodniki workowe i konidialne
  2. dostępne „wrota infekcji” – jest wiele świeżych ran po opadłych liściach.
     

Przebieg choroby oraz jej skutki uzależnione są od terminu infekcji. Najbardziej niebezpieczne są zakażenia jesienne i zimowe (podczas łagodnych zim) – tworzą się rany o największej średnicy, a po upływie 12 miesięcy, większość z porażonych dwuletnich pędów obumiera powyżej miejsca zakażenia. Natomiast rany powstałe wskutek infekcji letnich są niewielkie, o nieznacznym stopniu zaobrączkowania, przez co są mniej szkodliwe.

 

Objawy porażenia przez raka drzew owocowych

Kora i drewno
W początkowym okresie rozwoju choroby, w miejscu porażenia na pędach – kora brunatnieje, zapada się i ulega nekrozie. Symptomy te są podobne do zgorzeli kory, ale rany rakowe są bardziej rozległe. Później na obrzeżach ran pojawiają się charakterystyczne zgrubienia, spowodowane nadmiernym wytwarzaniem tkanki kalusowej, w której patogen szczególnie dobrze się rozwija. Na porażonych gałęziach pojawiają się różnej wielkości zrakowacenia. Grzyb niszczy nie tylko miękisz korowy, ale także drewno, co objawia się ściemnieniem rdzenia pędów. Zarodnikujące rany rakowe są potencjalnym źródłem zakażenia także dla owoców. Porażenie owoców przez Nectria galligena, jest jedną z przyczyn chorób przechowalniczych.

Owoce
Do infekcji owoców, głównie jabłek może dochodzić od pełni kwitnienia do zbiorów owoców. Największą wrażliwość obserwuje się w czasie od pełni kwitnienia do opadania płatków kwiatowych, później latem wrażliwość owoców na porażenie maleje, a następnie przed zbiorami znowu rośnie. Infekcje z okresu kwitnienia skutkują już w sadzie lub uwidaczniają się w okresie przechowywania. Charakterystyczne zgnilizny występują głównie wokół zagłębienia przykielichowego jabłek. Zgnilizna zwykle jest miękka, szklista, zapadnięta, oddziela się łatwo od zdrowego miąższu owoców. Zgnilizny powstające w sadzie, czy później w okresie przechowywania, są zwykle brązowe z białokremowym pajęczynowatym nalotem grzybni. Infekcje z okresu lata lub z okresu przed zbiorami, zwykle występują z boku owocu lub w okolicy zagłębienia przyszypułkowego. Są owalne, brązowe z jasnobrązowymi środkami.
Objawy (wygląd zgnilizny) powstającej w okresie przechowywania jest uzależniony od warunków panujących
w obiekcie przechowalniczym, a także od odmiany. Zgnilizny na owocach przechowywanych w warunkach niskotlenowych mają tendencję do małej sporulacji. W warunkach wysokiej zawartości tlenu zgnilizny są brązowe z białokremowym nalotem zarodników. Zgnilizny powodowane przez Nectria galligena wchodzą klinowato w miąższ jabłka (podobnie jak w przypadku gorzkiej zgnilizny). Ryzyko występowania zgnilizn powodowanych przez Nectria galligena wiąże się z częstością występowania drzew z objawami ran rakowych
w sadzie, występowaniem choroby w latach poprzednich, a także uzależnione jest od ilości opadów w okresie pomiędzy kwitnieniem a zbiorami.


Działania zapobiegawcze i ochrona przed chorobami kory i drewna

W zwalczaniu chorób kory i drewna u drzew owocowych, bardzo ważna jest prawidłowa agrotechnika
i profilaktyka, w tym regularne zabiegi higieniczne w sadzie.

Do najważniejszych działań należą :

  • zakup zdrowego materiału szkółkarskiego
  • regularna lustracja sadu pod kątem objawów chorób kory i drewna
  • wycinanie pędów (w najwcześniejszych fazach rozwojowych choroby), na których zauważono zmiany chorobowe lub skupiska owocników czy zarodników konidialnych
  • w przypadku raka drzew owocowych zalecane wycinanie pędów ok. 30–40 cm poniżej miejsca widocznych objawów porażenia, gdyż grzybnia rozwija się w wiązkach przewodzących
  • w przypadku wystąpienia raka na pniu lub przewodniku – usuwanie całych drzew w okresie poprzedzającym opadanie liści
  • w przypadku wystąpienia objawów zgorzeli kory na pniach lub konarach – usuwanie porażonej tkanki aż do drewna i zabezpieczanie ran pastami ochronnymi
  • zachowanie szczególnej ostrożności podczas zimowego ciecia drzew
  • w rejonach o dużym zagrożeniu rakiem drzew owocowych, zabezpieczanie blizn po opadłych liściach przez opryskiwanie fungicydami miedziowymi
  • zabezpieczanie ran po gradobiciu przez opryskiwanie fungicydami polecanymi w Programie ORS
  • unikanie przenoszenia patogenów na narzędziach do cięcia.
Choroba roślin: Szara pleśń (Botrytis cinerea)

 

Sprawca szarej pleśni grzyb B. cinerea występuje powszechnie w przyrodzie – poraża ponad 100 gatunków roślin wyższych, w tym praktycznie wszystkie gatunki sadownicze.
Zimują formy przetrwalnikowe grzyba zwane sklerocjami, na których grzyb w okresie wiosny obficie zarodnikuje. Źródłem choroby może być także grzybnia zimująca na szczątkach roślin oraz zarodniki powstające na prażonych roślinach rosnących pod osłonami, a także grzybnia, która przetrwała w porażonych, a później wyrzuconych gnijących owocach. Zarodniki przenoszone są przez wiatr, deszcz i potencjalnie przez owady.
Do infekcji dochodzi w okresie od pełni kwitnienia do opadania płatków kwiatowych. Grzyb zasiedla kwiaty jabłoni nie dając na początku żadnych objawów chorobowych, ani nie hamując zawiązywania owoców.
Do kiełkowania zarodników sprawcy szarej pleśni koniczne jest odpowiednio długie zwilżenie zasiedlanej powierzchni (deszcz, rosa, mgła, kondensacja wody na kwiatach wskutek wysokiej wilgotności powietrza) oraz temperatura 5–30 oC.
Infekcji sprzyja pojawienie się martwych elementów w kwiatach oraz wysoka zawartość wolnych aminokwasów
i cukrów w tkankach.

Dalszy rozwój choroby jest stosunkowo powolny, często dochodzi do infekcji ukrytej, gdzie pojawienie się objawów chorobowych następuje dopiero w okresie przechowywania.
Do infekcji potencjalnie może dochodzić także w okresie przed i w czasie zbiorów owoców (wszelkie zranienia owoców). Rozwojowi choroby sprzyja: deszczowa pogoda w czasie kwitnienia i zbiorów jabłek, opóźnione schładzanie owoców po zbiorze, zła wentylacja pomieszczeń przechowalniczych.

Szara pleśń  na jabłkach może występować w trzech formach:

  • Sucha zgnilizna przykielichowa

Objawia się około 1,5–2 miesięcy po kwitnieniu, najpierw jako czerwonofioletowe przebarwienie skórki w okolicy kielicha zawiązków. Następnie może rozwinąć się mała plamka gnilna. Plamka ta zasycha, skórka często
w miejscu plamki wykrusza się. Szkodliwość suchej zgnilizny polega na tym, że porażone jabłka wcześniej dojrzewają i mogą opadać. Jabłka z objawami choroby są oszpecone, o niskiej jakości i wartości handlowej.
W drugiej połowie lata, zależnie od przebiegu warunków atmosferycznych z suchych plam może rozwinąć się miękka zgnilizna przykielichowa. Przejście suchej zgnilizny w miękką jest uzależnione od warunków pogodowych w lecie – gdy jest ciepło i wilgotno, takich objawów jest znacznie więcej.

  • Miękka zgnilizna przykielichowa

Na gnijących tkankach może pojawić się nalot trzonków konidialnych grzyba i obfite zarodnikowanie. Jest to wyraźne kryterium potwierdzające obecność sprawcy szarej pleśni. Mokra i ciepła pogoda sprzyja rozwojowi miękkiej zgnilizny.

  • Gniazdowe gnicie jabłek w okresie przechowywania.

Szara pleśń w okresie przechowywania najczęściej zaczyna się od suchych lub gnilnych plam występujących wokół kielicha owoców. Mogą gnić także owoce porażone, ale nie wykazujące żadnych objawów chorobowych do momentu zbioru. Przy wysokiej wilgotności powietrza grzyb uaktywnia się, wnika do tkanek owocu
i powoduje ich gnicie.
Gnijące jabłka zakażają sąsiednie – zdrowe, tworząc typowe dla tej choroby „gniazda gnilne”. Zgnilizna jest miękka, jędrna. Plama gnilna szybko powiększa się obejmując cały owoc. Gnijące jabłko pokrywa się białoszarym nalotem grzybni. Zgnilizna może rozwijać się w zagłębieniu szypułkowym, lub w dowolnym miejscu owocu stykającego się z owocem chorym.
Szara pleśń rozwijająca się w okresie przechowywania prowadzi do całkowitego zniszczenia owoców. Im dłużej owoce są przechowywane, tym straty są większe, ponieważ „gniazda gnilne” obejmują kolejne sąsiadujące jabłka. Choroba występuje i rozprzestrzenia się zarówno w przechowalniach jak i w chłodniach.

Choroba roślin: Zaraza ogniowa (Erwinia amylovora)

 

Choroba ta jest najbardziej niebezpieczna dla grusz, ale może występować w dużym nasileniu również na jabłoniach i pigwie. Występuje także na roślinach dzikich zwłaszcza na głogach i jarzębinie oraz innych gatunkach roślin z rodziny Rosacea.

Występowanie choroby w dużym stopniu wiąże się z warunkami atmosferycznymi, decydującymi o przeżywalności i rozmnażaniu się bakterii, które zakażać mogą wszystkie nadziemne organy gruszy i jabłoni.

W okresie zimy procesy życiowe bakterii (sprawcy zarazy ogniowej) ulegają spowolnieniu. Bakterie najczęściej zimują na granicy nekroz
i zdrowej kory na zdrewniałych częściach drzew.

Na wiosnę, przypada to zwykle na czas nabrzmiewania pąków, bakterie uaktywniają się i intensywnie rozmnażają. Dochodzi w tym czasie do powiększania się już istniejących zgorzeli. W tym okresie mogą pojawić się także wycieki bakteryjne – potencjalne źródło pierwotnych infekcji kwiatów, liści i pędów.

Pierwsze objawy choroby można zaobserwować wiosną, w czasie kwitnienia drzew (bakterie rozprzestrzeniają się najczęściej za pośrednictwem owadów zapylających). W warunkach klimatycznych Polski, stosunkowo rzadko dochodzi do masowego zakażenia grusz
i jabłoni w czasie normalnego kwitnienia, gdyż w typowych warunkach pogodowych panujących w tym okresie – zbyt niska temperatura oraz zbyt małe inokulum nie sprzyja infekcji.

Dla rozwoju choroby duże znaczenie ma wtórne kwitnienie drzew, gdy w okresach wyższej temperatury pojawiają się nawet nieliczne kwiaty. Wyleczenie systemicznie porażonego drzewa jest niemożliwe. W Polsce i innych krajach UE nie można stosować antybiotyków, w celu zwalczenia bakterii wywołujących zarazę ogniową. Badania wskazują, że do ograniczania występowania zarazy ogniowej mogą przyczyniać się preparaty na bazie fosforynów (FOSFYN) i niskocząsteczkowych związków organicznych miedzi. Porażeniu drzew zapobiegają także pożyteczne mikroorganizmy antagonistyczne, wobec sprawcy zarazy ogniowej oraz niektóre regulatory wzrostu.

 

Objawy porażenia przez zarazę ogniową

Zainfekowane kwiaty są początkowo jakby tłustawe, podbiegnięte wodą, następnie szybko brunatnieją i zamierają, lecz nie opadają
z drzew. Zniszczeniu ulega najpierw słupek, przez który bakterie przemieszczają się do kielicha. Porażony słupek, kielich i dno kwiatowe ciemnieją, a bakterie przez szypułkę kwiatową przemieszczają się do zawiązków owoców, a także do krótkopędów, z których systemicznie rozprzestrzenia się w obrębie pędu, a potem drzewa.

Bakterie produkują toksyny wywołujące zmiany w przyległych tkankach. Toksyny te powodują więdnięcie i zamieranie porażonych organów roślin. Na zawiązkach, liściach i pędach pojawiają się początkowo brunatne plamy obejmujące zasięgiem coraz większą powierzchnię.

W czasie wegetacji, zwłaszcza w wysokiej temperaturze i wysokiej wilgotności powietrza, rozwojowi choroby towarzyszą wycieki bakteryjne. Początkowo mają one zabarwienie białawe, następnie bursztynowe. Występowanie wycieków jest oznaką etiologiczną, charakterystyczną tylko dla bakterii Erwinia amylovora i bardzo ważną z punktu widzenia diagnostyki tej choroby (sprawca raka bakteryjnego nigdy nie daje wycieków). W późniejszym okresie, gdy pojawią się charakterystyczne wycieki, może dochodzić do porażenia liści oraz niezdrewniałych pędów. Na brzegach liści porażonych bezpośrednio przez bakterie, przy ich głównych nerwach lub pomiędzy nerwami, pojawiają się brunatne plamy, które z czasem powiększają się i obejmują całe liście. Porażone liście jabłoni brunatnieją (porażone liście grusz czernieją), ale nie zasychają i nie opadają. W dotyku takie liście są jakby wilgotne, elastyczne, po ściśnięciu w dłoni nie kruszą się.

Młode pędy drzew infekowane są zwykle w części wierzchołkowej. Zamierające wierzchołki pędów jednorocznych, jeszcze niezdrewniałych, brunatnieją, wyginają się pastorałowato. Nekroza na pędach przemieszcza się w kierunku dolnej części pędu, przechodząc na starsze partie drzewa. Pierwsze objawy infekcji pędów widoczne są w postaci ciemnozielonych, oleistych plam. Silnie zaatakowane drzewa wyglądają jak opalone ogniem. Zaraza ogniowa, co jest bardzo charakterystyczne, rozwija się od najmłodszej części korony do starszej części drzewa, a także od zewnątrz do wewnątrz korony. Jednak najgroźniejsze są objawy zarazy ogniowej na gałęziach, konarach i pniach drzew jabłoni i gruszy. Nekrotyczne rany na korze zaczynają się od miejsc takich, jak zainfekowane zranienia kory czy tkanka wokół porażonych przez kwiaty krótkopędów lub u nasady zainfekowanych pędów jednorocznych.

Charakterystyczną cechą ran jest przesuwanie się nekrozy od wierzchołka ku dołowi pędu oraz wyraźna granica pomiędzy zgorzelą
a zdrową częścią kory. Rany rozwijają się bardzo szybko, obejmując pasami nekroz całe konary. W miejscu infekcji kora jest lekko nabrzmiała i uwodniona, następnie ciemnieje, zapada się i zasycha.

Owoce grusz mogą być infekowane we wszystkich fazach rozwojowych, porażone zawiązki czernieją, marszczą się, lecz nie opadają
z drzew. Porażenie starszych owoców prowadzi do powstania najpierw wodnistych, tłustawych plam, które z czasem brunatnieją, miąższ
w miejscu plam ulega gniciu i brunatnieje, z czasem przez przetchlinki porażonych owoców wyciekają szarobiałe do bursztynowych krople wycieku bakteryjnego. Wycieki te są cechą diagnostyczną, ponieważ żadna z chorób występujących w sadach nie daje takich objawów.

Owoce jabłoni – dyskusyjna jest zdolność bakterii, sprawcy zarazy ogniowej do infekowania jabłek. Jedni autorzy podają, że do takich infekcji nie dochodzi nigdy, inni opisują objawy na jabłkach, podobne początkowo do tych obserwowanych na gruszkach, następnie objawy te przechodzą w czerwonobrunatne, nekrotyczne plamy.

 

Działania zapobiegawcze i ochrona przed zarazą ogniową

Wyleczenie systemicznie porażonego drzewa jest niemożliwe. W Polsce i innych krajach UE nie można stosować antybiotyków, w celu zwalczenia bakterii wywołujących zarazę ogniową.

Nie ma jednej skutecznej metody walki z tą chorobą, dlatego bardzo ważna jest profilaktyka zapobiegająca zakażeniu:

  • należy sadzić zdrowe drzewa pochodzące z pewnego źródła (z certyfikowanych szkółek)
  • z otoczenia sadu usuwać rośliny żywicielskie dla bakterii (np. porażone głogi czy jarzębiny)
  • przeprowadzać systematyczne lustracje (co 7–10 dni) i wycinać chore fragmenty z tzw. marginesem bezpieczeństwa (z dużym zapasem zdrowego drewna) w okresie od opadania płatków kwiatowych do końca wegetacji
  • w sadach, w których wystąpiła zaraza ogniowa zastosować odpowiednią agrotechnikę:
    • ograniczyć nawożenie azotowe, ograniczyć wzrost drzew
    • podnieść dawki nawozów potasowych
    • lekko obniżyć pH gleby do około 5,5–6,5
    • unikać deszczowania, zraszania nadkoronowego i podkoronowego
    • ograniczyć lub zrezygnować z cięcia (szczególnie letniego), przeszczepiania, przyginania pędów, ręcznego przerzedzania zawiązków – im mniej ran i uszkodzeń tym mniej infekcji przez bakterie
    • drenować pola, usprawnić odpływ wody opadowej
    • usuwać odrosty korzeniowe (najlepiej chemicznie)
    • zwalczać szkodniki ssące: mszyce, miodówki, przędziorki oraz szkodniki uszkadzające korę: zwójkę koróweczkę, przeziernika jabłoniowca, bawełnicę korówkę
    • słabiej ciąć zagrożone kwatery – nie promować wzrostu, cięcie wykonywać w trakcie spoczynku zimowego.

Opryskiwanie drzew preparatami miedziowymi, ogranicza populację bakterii E. amylovora. Zabiegi należy wykonać:

  • w fazie nabrzmiewania i pękania pąków
  • na początku i w pełni kwitnienia – zabiegi w tym okresie mogą być konieczne w sadach zagrożonych zarazą ogniową, chociaż stosowanie w tym czasie preparatów miedziowych może powodować ordzawienie owoców, szczególnie w czasie wilgotnej pogody
    i na odmianach wrażliwych na ordzawienia
  • po gradobiciach – należy jak najszybciej po opadzie gradu opryskać drzewa.

Badania wskazują, że do ograniczania występowania zarazy ogniowej mogą przyczyniać się nawozy na bazie fosforynów (FOSFYN)
i niskocząsteczkowych związków organicznych miedzi.

Porażeniu drzew zapobiegają także pożyteczne mikroorganizmy antagonistyczne, wobec sprawcy zarazy ogniowej oraz niektóre regulatory wzrostu.

Choroba roślin: Zgorzele kory – gorzka zgnilizna jabłek (Pezicula alba, Pezicula malicorticis)

Patogeny powodujące zgorzele kory nie atakują nigdy drewna, zasiedlają wyłącznie miękisz korowy. Grzyby zimują w porażonej korze lub jako saprofity w koronie drzew. Źródłem infekcji są zarodniki konidialne, wytwarzane w szarych owocnikach na obumarłej korze. Zarodniki dokonują infekcji w miejscach wszelkich uszkodzeń kory, takich jak: cięcie, szczepienie, ale także ślady po zerwanych owocach lub po opadłych liściach, czy żerowaniu owadów.
Zarodniki mogą infekować także owoce, co prowadzi do wystąpienia choroby przechowalniczej – gorzka zgnilizna. Do infekcji może dochodzić od końca czerwca aż do zbioru. Grzybnia rozwija się w jabłkach saprofitycznie, ale gdy owoce osiągną dojrzałość konsumpcyjną, uaktywnia się i powoduje ich gnicie. Występowaniu choroby sprzyja deszczowa pogoda przed zbiorem owoców.
 

Objawy porażenia przez zgorzele kory

Kora
Grzyby początkowo powodują powstawanie zbrunatnień kory. W miejscu zbrunatnienia kora zapada się, później łuszczy i zamiera. Jeżeli cały obwód pędu zostanie „zaobrączkowany”– część ponad zgorzelą zamiera. Patogeny mogą powodować także zamieranie krótkopędów. Na pniach i konarach zgorzele kory przypominają podłużne pasy obumarłej kory.

Owoce
Od momentu zakażenia owoców w sadzie, do ujawnienia się objawów infekcji w przechowalni, może upłynąć nawet kilka miesięcy. Choroba rozwija się początkowo w formie utajonej. Zarodniki kiełkują na powierzchni owoców, dostają się do przetchlinek, ale początkowo nie są zdolne do przenikania przez nie i wywołania zgnilizny. Dopiero, gdy jabłko uzyskuje w obiekcie przechowalniczym dojrzałość konsumpcyjną, strzępki przerastają przez przetchlinki do miąższu owocu i powodują szybki rozpad gnilny. Początkowo drobne plamki
z czasem powiększają się i zlewają. Zgnilizna sięga głębokim stożkiem w głąb owocu. Zdrowa część owocu przylegająca do zgnilizny jest gorzka w smaku. Skórka gnijącego jabłka w miejscu plam jest początkowo gładka, napięta i często pęka podłużną szczeliną. Kolor plam może być silnie zróżnicowany. Liczba plam na jednym owocu waha się od jednej do kilkudziesięciu. Na dużych plamach gnilnych, z czasem pod skórką pojawiają się drobne wypukłości rozmieszczone nieregularnie. Są to owocniki grzybów Pezicula. Przy wysokiej wilgotności powietrza z owocników tych wydobywają się zarodniki w postaci szarokremowego, śluzowatego wycieku.

Gorzka zgnilizna jabłek należy do najgroźniejszych chorób jabłek w przechowalniach – wyrządza corocznie duże szkody. Najbardziej podatne odmiany to: Golden Delicious, Koksa Pomarańczowa, Landsberska, Gala, Elstar, Rubin, Ligol i Fiesta. Nowoczesne metody przechowywania owoców nie ograniczają „oczkowania” jabłek. Grzyby wywołujące chorobę rozwijają się także w niskiej temperaturze i w warunkach modyfikowanej atmosfery.

Działania zapobiegawcze i ochrona przed chorobami kory i drewna

W zwalczaniu chorób kory i drewna u drzew owocowych, bardzo ważna jest prawidłowa agrotechnika
i profilaktyka, w tym regularne zabiegi higieniczne w sadzie.

Do najważniejszych działań należą :

  • zakup zdrowego materiału szkółkarskiego
  • regularna lustracja sadu pod kątem objawów chorób kory i drewna
  • wycinanie pędów (w najwcześniejszych fazach rozwojowych choroby), na których zauważono zmiany chorobowe lub skupiska owocników czy zarodników konidialnych
  • w przypadku raka drzew owocowych zalecane wycinanie pędów ok. 30–40 cm poniżej miejsca widocznych objawów porażenia, gdyż grzybnia rozwija się w wiązkach przewodzących
  • w przypadku wystąpienia raka na pniu lub przewodniku – usuwanie całych drzew w okresie poprzedzającym opadanie liści
  • w przypadku wystąpienia objawów zgorzeli kory na pniach lub konarach – usuwanie porażonej tkanki aż do drewna i zabezpieczanie ran pastami ochronnymi
  • zachowanie szczególnej ostrożności podczas zimowego ciecia drzew
  • w rejonach o dużym zagrożeniu rakiem drzew owocowych, zabezpieczanie blizn po opadłych liściach przez opryskiwanie fungicydami miedziowymi
  • zabezpieczanie ran po gradobiciu przez opryskiwanie fungicydami polecanymi w Programie ORS unikanie przenoszenia patogenów na narzędziach do cięcia.

Szkodniki najczęściej zagrażające uprawie:Jabłoń

 

 

Termin lustracji

Sposób lustracji i wielkość próby na kwaterę ok. 5 ha

Próg zagrożenia dla bawełnicy korówki

Ok. 2 tygodnie po kwitnieniu i dalej systematycznie co tydzień.

Przejrzeć pnie, konary oraz odrosty korzeniowe na 50 losowo wybranych drzewach.

2 drzewa z koloniami żywych mszyc w próbie 50 drzew.

 

Jest to gatunek mszyc żerujący na pędach oraz konarach jabłoni.

Dorosła bawełnica korówka – ma ok. 2,5 mm długości. Owady w zależności od fazy rozwojowej mogą przybierać formę:

• bezskrzydłą – są to brunatne owady pozbawione skrzydeł i pokryte białym nalotem, przypominającym watę (po rozgnieceniu szkodnika pozostaje czerwonobrunatny ślad, dlatego gatunek ten bywa nazywany mszycą krwistą)
lub
• uskrzydloną – tylko niewielki procent osobników dorosłych występuje w tej formie – są to owady o zabarwieniu czarnym, które w czerwcu i lipcu zasiedlają inne drzewa (nie dają one potomstwa i nie mają praktycznego znaczenia w epidemiologii szkodnika).
 

Bawełnica korówka rozmnaża się partenogenetycznie (dziewo- i żyworodnie – samice bez zapłodnienia rodzą larwy). Czasem, sporadycznie obserwuje się składanie jaj zimowych przez szkodnika, ale w naszych warunkach z tych jaj nie wylęgają się larwy lub giną one tuż po wylęgu, nie wydawszy potomstwa.
Larwy bawełnicy zimują na zasiedlanych wcześniej ranach, na szyjce korzeniowej drzew lub na korzeniach. Duża część dorosłych osobników i starszych larw ginie w okresie zimy (najodporniejsze na niskie temperatury są młodsze stadia larwalne). Surowe zimy powodują wyraźny spadek liczebności bawełnicy w sadach (giną w temp. poniżej -7°C), łagodne zimy – sprzyjają rozwojowi szkodnika. Larwy bawełnicy korówki mają też wielu naturalnych wrogów. Jednym z nich jest osiec korówkowy, parazytoid, który skutecznie ogranicza populację szkodnika.

Rozwój larw na wiosnę rozpoczyna się zwykle na przełomie kwietnia i maja. Wiosną, pod koniec kwietnia, larwy wędrują w górę pni, by zakładać na korze kolonie. Ich żerowanie trwa do 4 tygodni, a po tym czasie przekształcają się w dojrzałe samice. Po osiągnięciu dojrzałości płciowej zaczynają się rozmnażać, rodząc larwy. Młode larwy albo skupiają się wokół samic powiększając wielkość dotychczasowej kolonii albo rozchodzą się po drzewie dając początek nowym koloniom.
W warunkach klimatycznych Polski rozwój jednego pokolenia bawełnicy trwa do 3 tygodni. W ciągu sezonu wegetacyjnego może wystąpić do 12 pokoleń szkodnika. Jedna samica może urodzić ponad 120 larw. Larwy zasiedlają zwykle świeże rany po cięciu, wilki, odrosty korzeniowe.
Populacja bawełnicy bardzo szybko wzrasta wiosną, później w okresie lata prawie zanika i znowu gwałtownie odbudowuje się jesienią. Jest to spowodowane większą płodnością samic zimującego pokolenia i sprzyjającymi warunkami panującymi wiosną i jesienią.

 

Uszkodzenia na jabłoni powodowane przez bawełnicę korówkę

Miejsca żerowania bawełnicy (na pniach, konarach, gałęziach, w obrębie ran, np. po wyciętych pędach, w obrębie zrakowaceń, odrostach korzeniowych u podstawy pnia czy na ogonkach liściowych) bardzo łatwo rozpoznać, ponieważ żerujące kolonie mszyc pokryte są obfitym białym, watowatym, włóknistym nalotem – stąd nazwa bawełnica. Najczęściej zasiedlają niezabezpieczone miejsca po cięciach.
Larwy i samice wbijają kłujkę aparatu gębowego aż do kambium, a substancje, które wytwarzają powodują zakłócenia w różnicowaniu się komórek.
Powierzchnia kory pokrywa się w miejscach nakłuć gąbczastymi naroślami, a na młodych pędach pęka – powstają rany, przez które do tkanek roślinnych przenikają patogeny wywołujące choroby kory.
Zasiedlone przez bawełnicę drzewa są osłabione, mają słabe przyrosty, dają niższe plony owoców i są wrażliwsze na niską temperaturę zimą.

 

Zwalczanie mszyc

Mszyce zimują w formie jaj, których liczba może zostać ograniczona podczas zabiegów z użyciem środków olejowych, wykorzystywanych przeciwko przędziorkom. Do zwalczania mszyc należy przystąpić niezwłocznie po stwierdzeniu ich kolonii (od początku rozwoju liści), zanim dojdzie do zwinięcia liści osłaniającego szkodnika przed działaniem środków kontaktowych.
Skuteczne są ponadto selektywne środki – aficydy oraz zoocydy układowe docierające z sokiem roślinnym nawet do tych organów, na które nie została naniesiona ciecz robocza.
Przy doborze środków ochrony należy wybierać takie, które są bezpieczne dla pożytecznych entomofagów, wspomagających walkę z tymi szkodnikami.

Zwalczając mszyce w sadach jabłoniowych należy:

  • starannie lustrować sad, począwszy od fazy pękania pąków, pojawu pierwszych liści poprzez zielony pąk, okres po kwitnieniu, aż do późnego lata
  • zabiegi wykonywać na początku pojawu mszyc w sadzie, w okresie budowania pierwszych kolonii (każde opóźnienie zabiegu ogranicza skuteczność preparatów)
  • w sposób przemyślany dobierać insektycydy, szczególnie do zabiegów prowadzonych latem (gdy wyraźnie widać mniejszą skuteczność uniwersalnych chloronikotylidyn)
  • stosować insektycydy w odpowiednich temperaturach
  • dobierać odpowiednią ilość cieczy roboczej do konkretnych warunków
  • dbać o faunę pożyteczną, która silnie ogranicza występowanie mszyc
  • nie dopuszczać do nadmiernego występowania licznych kolonii mszyc.

Wybierając insektycydy trzeba brać pod uwagę ospadziowanie drzew, szkodliwość preparatów dla pszczół oraz szkodliwość insektycydów dla fauny pożytecznej.

 

 

Terminy lustracji

Sposób lustracji i wielkość próby na kwaterę do 5 ha

Próg zagrożenia dla kwieciaka jabłkowca

Okres bezlistny – nabrzmiewanie pąków, pękanie pąków kwiatowych.

 

Lustrację przeprowadzić w ciepły słoneczny dzień (najlepiej w południe), gdy temperatura powietrza przekracza 12°C.

 

Przejrzeć po 10 pąków na krótkopędach z 40 losowo wybranych drzew (razem 400) na obecność uszkodzeń.

60 pąków ze śladami uszkodzeń w próbie 400 pąków.

Wybrać losowo 35 drzew. Z jednej gałęzi każdego z nich strząsać chrząszcze na płachtę entomologiczną o powierzchni 0,4 x 0,6 m.
 

Określając próg szkodliwość kwieciaka jabłkowca należy brać pod uwagę jego liczebność w poprzednim roku oraz stopień zawiązania pąków kwiatowych w bieżącym.

5–10 chrząszczy z 35 gałęzi, zależnie od spodziewanej intensywności kwitnienia.

Dolną wartość progu zagrożenia należy brać pod uwagę przy słabym kwitnieniu.

 

Kwieciak jabłkowiec to chrząszcz (Coleoptera) z rodziny ryjkowcowatych (Curculionidae). Żeruje w sadach jabłoniowych i gruszowych.

Dorosły chrząszcz o długości około 5 mm jest czarnoszary z dwoma jaśniejszymi liniami, układającymi się na pokrywach skrzydeł w kształcie litery V.

Jaja są owalne i w kolorze zbliżonym do białego.

Larwy beznogie, długości około 5 mm, początkowo białawe z czarną głową, a później żółtawe z brązową głową, wygięte są w kształcie rogalika.

Poczwarka jest wolna, kremowożółta, długości 4 mm, z widocznym zarysem formującego się chrząszcza.

Zimują dorosłe chrząszcze na drzewach w załamaniach kory. Gdy wiosną temperatura przekroczy +8°C, chrząszcze opuszczają kryjówki, a przy temp. +12°C przelatują w obrębie koron drzew i pomiędzy nimi. Okres wychodzenia chrząszczy może trwać do 2 miesięcy.
Kwieciak jabłkowiec żeruje na nabrzmiewających pąkach kwiatowych. Samice rozpoczynają składanie jaj następnego dnia po pęknięciu pąków zimowych – nakłuwają pokładełkiem pąki kwiatowe (zazwyczaj w dolnej części) i składają do nich po jednym jaju. W miejscu nakłucia można dostrzec punktowe, brązowe przebarwienie. Larwy wyjadają w pąkach słupek i pręciki. Podcinają również płatki, które zasychając tworzą brązowawą kopułkę stanowiącą osłonę dla dorastającej larwy, a potem poczwarki. W jednym pąku znajduje się jedna larwa.
Jedna samica składa średnio 45 jaj (maksymalnie do ok.140 jaj). Inkubacja trwa 1–2 tygodni, żerowanie larw trwa około 3 tygodni,
a stadium poczwarki 7–10 dni. Następnie po przepoczwarczeniu, chrząszcze opuszczają pąki i żerują kilka tygodni na dolnej stronie liści, po czym w załamaniach kory przechodzą diapauzę letnią. Ponownie uaktywniają się w sierpniu i poszukują nowych kryjówek do zimowania.


Uszkodzenia na jabłoni powodowane przez kwieciaka jabłkowca

Jedna larwa uszkadza jeden pąk kwiatowy. Żerowanie licznych larw prowadzi do znacznego ograniczenia plonu gdy liczba kwiatów jest niewielka. Szkodliwość żerowania kwieciaka jabłkowca zależy od intensywności kwitnienia jabłoni. W przypadku, gdy jest mało pąków, chrząszcz może zniszczyć większość z nich, a jeśli występuje obfite kwitnienie, to jedynie je przerzedza. Zahamowanie rozwoju pąków kwiatowych w okresie wczesnowiosennym sprzyja złożeniu większej liczby jaj. Latem, po przepoczwarczeniu chrząszcze żerują na liściach zeskrobując skórkę i część miękiszu.


Zwalczanie kwieciaka jabłkowca

Wczesną wiosną wskazany jest monitoring na obecność chrząszczy. Po stwierdzeniu chrząszczy lub śladów nakłuć na pąkach kwiatowych, należy niezwłocznie opryskiwać jabłonie w celu zwalczenia chrząszczy zalecanymi insektycydami. Niektóre ze środków działając układowo (systemicznie) docierają z sokami roślinnymi także do podstawy pąka. Środek pobrany z tkanką roślinną niszczy żerującą larwę.

 

Termin lustracji

Sposób lustracji i wielkść próby na kwaterę ok. 5 ha

Próg zagrożenia dla mszycy jabłoniowej

Ukazywanie się pierwszych liści.

Przejrzeć po 20 pąków na 10 losowo wybranych drzewach (razem 200 pąków).

10 pąków z mszycami w próbie 200 pąków.

Po kwitnieniu.

Obejrzeć po trzy długopędy na 50 losowo wybranych drzewach  (razem 150 długopędów).

15 pędów z koloniami mszyc w próbie 150 pędów.

 

Mszyca jabłoniowa to mszyca jednodomna – zasiedla najczęściej szczytowe części pędów w koronie drzew. Jest szczególnie groźna w szkółkach i młodych nasadzeniach jabłoni.

Dorosła mszyca jabłoniowa to owad koloru trawiastozielonego o długości ok. 2,8 mm z czarnymi syfonami i czarnym ogonkiem. Bezskrzydłe samice są owalne, pokryte nalotem woskowym. Pojawiające się jesienią samce są jasnobrunatne lub żółtobrązowe.

Larwy są zielone, długości ok. 2 mm.

Jaja – czarne, matowe, pokryte nalotem woskowym, o długości ok. 0,4 mm, składane są na korze pędów jednorocznych – jest to miejsce ich zimowania. Niekiedy jaj bywa tak dużo, że powierzchnia kory wygląda, jak pokryta sadzą.

Wylęg larw rozpoczyna się na początku pękania pąków zimowych (kwiecień) i trwa około tygodnia, a następnie rozwój larwalny trwa od 1 do 3 tygodni. Dojrzałe samice rodzą dzieworodnie około 70 kolejnych larw. W ciągu sezonu rozwija się 10–16 pokoleń tego szkodnika, z czego 2 przed kwitnieniem jabłoni. Począwszy od końca maja pojawiają się mszyce uskrzydlone (przelatują tylko z jednego drzewa na drugie). Jesienią pojawiają się samce, dochodzi do kopulacji i samice składają jaja zimowe na pędach jednorocznych. Składanie jaj rozpoczyna się na początku października.

Wczesną wiosną, w okresie pękania pąków, mszyce żerują na wierzchołkach rozwijających się liści. Później, przez cały okres wegetacji żerują na młodych, szczytowych cześciach pędów, gdzie tworzą liczne kolonie. Żerują też na ogonkach liściowych i głównym nerwie młodych liści (bardzo rzadko na samej blaszce liściowej). Opanowują także wilki i odrosty korzeniowe.
 

Uszkodzenia na jabłoni powodowane przez mszycę jabłoniową

Mszyca jabłoniowa wysysa soki z młodych pędów i liści, przez co je uszkadza. Liście na skutek żerowania mszyc skręcają się. Pędy są zahamowane we wzroście, a ich czubki często zasychają. Silnie uszkodzone pędy są bardziej podatne na przemarzanie zimą.

 

Zwalczanie mszyc

Mszyce zimują w formie jaj, których liczba może zostać ograniczona podczas zabiegów z użyciem środków olejowych, wykorzystywanych przeciwko przędziorkom. Do zwalczania mszyc należy przystąpić niezwłocznie po stwierdzeniu ich kolonii (od początku rozwoju liści), zanim dojdzie do zwinięcia liści osłaniającego szkodnika przed działaniem środków kontaktowych.
Skuteczne są ponadto selektywne środki – aficydy oraz zoocydy układowe docierające z sokiem roślinnym nawet do tych organów, na które nie została naniesiona ciecz robocza.
Przy doborze środków ochrony należy wybierać takie, które są bezpieczne dla pożytecznych entomofagów, wspomagających walkę z tymi szkodnikami.

Zwalczając mszyce w sadach jabłoniowych należy:

  • starannie lustrować sad, począwszy od fazy pękania pąków, pojawu pierwszych liści poprzez zielony pąk, okres po kwitnieniu, aż do późnego lata
  • zabiegi wykonywać na początku pojawu mszyc w sadzie, w okresie budowania pierwszych kolonii (każde opóźnienie zabiegu ogranicza skuteczność preparatów)
  • w sposób przemyślany dobierać insektycydy, szczególnie do zabiegów prowadzonych latem (gdy wyraźnie widać mniejszą skuteczność uniwersalnych chloronikotylidyn)
  • stosować insektycydy w odpowiednich temperaturach
  • dobierać odpowiednią ilość cieczy roboczej do konkretnych warunków
  • dbać o faunę pożyteczną, która silnie ogranicza występowanie mszyc
  • nie dopuszczać do nadmiernego występowania licznych kolonii mszyc.

Wybierając insektycydy trzeba brać pod uwagę ospadziowanie drzew, szkodliwość preparatów dla pszczół oraz szkodliwość insektycydów dla fauny pożytecznej.

 

 

Termin lustracji

Sposób lustracji i wielkść próby na kwaterę ok. 5 ha

Próg zagrożenia dla mszycy jabłoniowo-babkowej

Ukazywanie się pierwszych liści.

Przejrzeć po 20 pąków na 10 losowo wybranych drzewach (razem 200 pąków).

10 pąków z mszycami w próbie 200 pąków.

Po kwitnieniu.

Obejrzeć ulistnienie 50 losowo wybranych drzew.

1 drzewo z koloniami mszyc w próbie 50 drzew.

 

Mszyca jabłoniowo-babkowa to mszyca dwudomna – wiosną żyje na jabłoni (żywiciel pierwotny), a latem przenosi się na żywiciela wtórnego – różne gatunki popularnego chwastu, jakim jest babka (Plantago). Jest najgroźniejszą z mszyc występujących na jabłoni.

Dorosła mszyca jabłoniowo-babkowa, o charakterystycznym gruszkowatym kształcie, długości ok. 3 mm, to owad o zmiennym zabarwieniu: ciemno- lub niebieskopopielatym albo zielonoszarym, spotyka się także osobniki jasnobrązowe do ciemnoróżowych. Pokryte są woskowym nalotem i mają czarne syfony.

Natomiast młode larwy mają zabarwienie różowe i są mniejsze od osobników dorosłych.

Jaja – czarne, błyszczące, o kształcie owalnym, długości ok 0,5 mm, składane są pojedynczo na powierzchni kory, przeważnie na cienkich gałązkach koło pąków – jest to miejsce ich zimowania. Można je też znaleźć w spękaniach kory.

Wyląg larw może zaczynać się pod koniec marca – na początku kwietnia, w okresie pękania pąków. Rozwój larwalny trwa 2–4 tygodnie. Samice są bardzo płodne – jedna rodzi do 180 larw. W ciągu sezonu wegetacyjnego na jabłoni może wystąpić do ośmiu pokoleń tego szkodnika. W każdym z kolejnych pokoleń pojawiają się uskrzydlone osobniki, które pod koniec kwietnia i w maju przelatują na babkę. Upalna wiosna i początek lata przyspieszają przeloty mszyc z jabłoni na babkę. Pod koniec czerwca mszyca jabłoniowo-babkowa teoretycznie powinna opuścić sad jabłoniowy, obserwuje się jednak zjawisko pozostawania tego gatunku w sadach jabłoniowych na stałe. W połowie września mszyce wracają na jabłonie. W końcu października i listopadzie składają jaja zimowe. Wczesne jesienne przymrozki ograniczają liczebność tego gatunku mszycy.

Mszyca jabłoniowo-babkowa żeruje wczesną wiosną na rozwijających się liściach, pąkach kwiatowych oraz na szypułkach kwiatów, zawiązkach owoców i szypułkach owoców – wysysając z nich soki.
 

Uszkodzenia na jabłoni powodowane przez mszycę jabłoniowo-babkową

Uszkodzone liście kędzierzawią się i zwijają spiralnie w poprzek głównego nerwu, marszczą się i odbarwiają, a następnie żółkną
i zasychają. Wzrost pędów zostaje silnie zahamowany. Wysysanie soków z liści rozetowych prowadzi do zahamowania wzrostu zawiązków owoców. Nie opadają w czasie czerwcowego opadania zawiązków, są drobne, zniekształcone i często pozostają w zwartych gronach na drzewach do końca wegetacji. Na powierzchni zniekształconych owoców widoczny bywa ciemny nalot grzybów sadzakowych, których rozwojowi sprzyja wydalana przez mszyce spadź.
 

Zwalczanie mszyc

Mszyce zimują w formie jaj, których liczba może zostać ograniczona podczas zabiegów z użyciem środków olejowych, wykorzystywanych przeciwko przędziorkom. Do zwalczania mszyc należy przystąpić niezwłocznie po stwierdzeniu ich kolonii (od początku rozwoju liści), zanim dojdzie do zwinięcia liści osłaniającego szkodnika przed działaniem środków kontaktowych.
Skuteczne są ponadto selektywne środki – aficydy oraz zoocydy układowe docierające z sokiem roślinnym nawet do tych organów, na które nie została naniesiona ciecz robocza.
Przy doborze środków ochrony należy wybierać takie, które są bezpieczne dla pożytecznych entomofagów, wspomagających walkę z tymi szkodnikami.

Zwalczając mszyce w sadach jabłoniowych należy:

  • starannie lustrować sad, począwszy od fazy pękania pąków, pojawu pierwszych liści poprzez zielony pąk, okres po kwitnieniu, aż do późnego lata
  • zabiegi wykonywać na początku pojawu mszyc w sadzie, w okresie budowania pierwszych kolonii (każde opóźnienie zabiegu ogranicza skuteczność preparatów)
  • w sposób przemyślany dobierać insektycydy, szczególnie do zabiegów prowadzonych latem (gdy wyraźnie widać mniejszą skuteczność uniwersalnych chloronikotylidyn)
  • stosować insektycydy w odpowiednich temperaturach
  • dobierać odpowiednią ilość cieczy roboczej do konkretnych warunków
  • dbać o faunę pożyteczną, która silnie ogranicza występowanie mszyc
  • nie dopuszczać do nadmiernego występowania licznych kolonii mszyc.

Wybierając insektycydy trzeba brać pod uwagę ospadziowanie drzew, szkodliwość preparatów dla pszczół oraz szkodliwość insektycydów dla fauny pożytecznej.

 

 

Mszyca jabłoniowo-szczawiowa to mszyca dwudomna – wiosną żeruje na jabłoni, a w lecie na różnych gatunkach szczawiu. W ostatnich latach jest gatunkiem coraz częściej spotykanym w sadach produkcyjnych.

Dorosła mszyca jabłoniowo-szczawiowa to owad jajowatego kształtu, długości do 3 mm, o zabarwieniu szarozielonym lub popielatym, z woskowym nalotem po bokach ciała. Czułki, odnóża i syfony ma ciemne. Larwy są różowe. Osobniki uskrzydlone są szarozielone z wyraźną ciemną plamką w grzbietowej części odwłoka.

Jaja są czarne, owalne i błyszczące.

Uszkodzenia na jabłoni powodowane przez mszycę jabłoniowo-szczawiową

Mszyca jabłoniowo-szczawiowa żeruje na spodniej stronie liści, co prowadzi do tworzenia się wypukleń blaszki liściowej oraz jej przebarwień na kolor karminowy. Dlatego często ten gatunek nazywany jest mszycą karminową.

Zwalczanie mszyc

Mszyce zimują w formie jaj, których liczba może zostać ograniczona podczas zabiegów z użyciem środków olejowych, wykorzystywanych przeciwko przędziorkom. Do zwalczania mszyc należy przystąpić niezwłocznie po stwierdzeniu ich kolonii (od początku rozwoju liści), zanim dojdzie do zwinięcia liści osłaniającego szkodnika przed działaniem środków kontaktowych.
Skuteczne są ponadto selektywne środki – aficydy oraz zoocydy układowe docierające z sokiem roślinnym nawet do tych organów, na które nie została naniesiona ciecz robocza.
Przy doborze środków ochrony należy wybierać takie, które są bezpieczne dla pożytecznych entomofagów, wspomagających walkę z tymi szkodnikami.

Zwalczając mszyce w sadach jabłoniowych należy:

  • starannie lustrować sad, począwszy od fazy pękania pąków, pojawu pierwszych liści poprzez zielony pąk, okres po kwitnieniu, aż do późnego lata
  • zabiegi wykonywać na początku pojawu mszyc w sadzie, w okresie budowania pierwszych kolonii (każde opóźnienie zabiegu ogranicza skuteczność preparatów)
  • w sposób przemyślany dobierać insektycydy, szczególnie do zabiegów prowadzonych latem (gdy wyraźnie widać mniejszą skuteczność uniwersalnych chloronikotylidyn)
  • stosować insektycydy w odpowiednich temperaturach
  • dobierać odpowiednią ilość cieczy roboczej do konkretnych warunków
  • dbać o faunę pożyteczną, która silnie ogranicza występowanie mszyc
  • nie dopuszczać do nadmiernego występowania licznych kolonii mszyc.

Wybierając insektycydy trzeba brać pod uwagę ospadziowanie drzew, szkodliwość preparatów dla pszczół oraz szkodliwość insektycydów dla fauny pożytecznej.

 

 

Termin lustracji

Sposób lustracji i wielkść próby na kwaterę ok. 5 ha

Próg zagrożenia dla mszycy jabłoniowo-zbożowej

Ukazywanie się pierwszych liści.

Obejrzeć po 20 pąków na 10 losowo wybranych drzewa (razem 200 pąków).

  • 100 pąków z mszycami w próbie 200 pąków gdy występuje tylko mszyca jabłoniowo-zbożowa.
  • 10 pąków z mszycami w próbie 200 pąków gdy występują różne gatunki mszyc.

 

Mszyca jabłoniowo-zbożowa to mszyca dwudomna – jej żywicielami pierwotnymi są: jabłoń, grusza, głóg, jarzębina, irga i pigwa, a wtórnymi: zboża i inne gatunki traw, na które przenosi się latem. Mszyca jabłoniowo-zbożowa wymieniana jest jako wektor chorób wirusowych.

Dorosła mszyca jabłoniowo-zbożowa to owad o kształcie owalnym, koloru jasno- lub żółtozielonego, z krótkimi, jasnozielonymi, ciemno zakończonymi syfonami i krótkim ogonkiem.

Jaja – owalne, czarne, silnie błyszczące, długości 0,5 mm składane są u nasady krótkopędów i w kątach pąków – jest to najczęstsze miejsce ich zimowania. Można je też znaleźć na starszych i grubszych pędach, często na dolnej stronie konarów i gałęzi.

Wyląg larw rozpoczyna się w końcu marca i na początku kwietnia, w okresie nabrzmiewania pąków, ale jeszcze przed ich pęknięciem. Rozwój larwalny trwa od 2 do 5 tygodni. Dorosłe mszyce zaczynają rodzić larwy w okresie zielonego pąka, przed fazą różowego pąka. Drugie pokolenie, pojawiające się po kwitnieniu, stanowią mszyce uskrzydlone, które przelatują na trawy. Na korzeniach tych traw rozwija się do 10 pokoleń. Począwszy od września mszyce wracają na jabłoń i składają jesienią jaja zimowe. Jedna samica składa na korze jabłoni do 70 jaj zimowych.

Wylęgające się wczesną wiosną larwy zasiedlają przede wszystkim najszybciej rozwijające się pąki kwiatowe. W trakcie żerowania pokrywają je kropelkami rosy miodowej. W miarę rozwoju mszyce przechodzą na szypułki kwiatowe i ogonki liściowe, a następnie na dolną stronę blaszek liściowych.
 

Uszkodzenia na jabłoni powodowane przez mszycę jabłoniowo-zbożową

Na skutek żerowania mszyc – liście ulegają zwinięciu poprzecznie ku dołowi i marszczą się, bez odbarwiania się liści. Wydzielana przez mszyce spadź stanowi pożywkę dla grzybów sadzakowych, które tworzą czarne plamy na liściach i owocach.
 

Zwalczanie mszyc

Mszyce zimują w formie jaj, których liczba może zostać ograniczona podczas zabiegów z użyciem środków olejowych, wykorzystywanych przeciwko przędziorkom. Do zwalczania mszyc należy przystąpić niezwłocznie po stwierdzeniu ich kolonii (od początku rozwoju liści), zanim dojdzie do zwinięcia liści osłaniającego szkodnika przed działaniem środków kontaktowych.
Skuteczne są ponadto selektywne środki – aficydy oraz zoocydy układowe docierające z sokiem roślinnym nawet do tych organów, na które nie została naniesiona ciecz robocza.
Przy doborze środków ochrony należy wybierać takie, które są bezpieczne dla pożytecznych entomofagów, wspomagających walkę z tymi szkodnikami.

Zwalczając mszyce w sadach jabłoniowych należy:

  • starannie lustrować sad, począwszy od fazy pękania pąków, pojawu pierwszych liści poprzez zielony pąk, okres po kwitnieniu, aż do późnego lata
  • zabiegi wykonywać na początku pojawu mszyc w sadzie, w okresie budowania pierwszych kolonii (każde opóźnienie zabiegu ogranicza skuteczność preparatów)
  • w sposób przemyślany dobierać insektycydy, szczególnie do zabiegów prowadzonych latem (gdy wyraźnie widać mniejszą skuteczność uniwersalnych chloronikotylidyn)
  • stosować insektycydy w odpowiednich temperaturach
  • dobierać odpowiednią ilość cieczy roboczej do konkretnych warunków
  • dbać o faunę pożyteczną, która silnie ogranicza występowanie mszyc
  • nie dopuszczać do nadmiernego występowania licznych kolonii mszyc.

Wybierając insektycydy trzeba brać pod uwagę ospadziowanie drzew, szkodliwość preparatów dla pszczół oraz szkodliwość insektycydów dla fauny pożytecznej.

 

 

Terminy lustracji

Sposób lustracji i wielkość próby na kwaterę do 5 ha

Progi zagrożenia dla owocnicy jabłkowej

Przed kwitnieniem jabłoni zawiesić białe pułapki lepowe do odłowu dorosłych owadów.

W okresie od fazy różowego pąka kwiatowego do końca kwitnienia sprawdzać pułapki dwa razy w tygodniu.

Odłowionych średnio 20 owadów na 1 białą pułapkę lepową.

 

 

Owocnica jabłkowa należy do grupy błonkówek z rodziny pilarzowatych. Rośliną żywicielską owocnicy jabłkowej jest tylko jabłoń.
W Polsce występuje licznie co kilka lat. Atakuje jabłonie  szczególnie w sadach niechronionych lub chronionych sporadycznie.

Dorosłe owocnice jabłkowe to owady o korpusie koloru żółtego z brązowoczarnym rysunkiem na ciele, o długość 6–7 mm. Posiadają dwie pary błoniastych skrzydeł, które składają w czasie spoczynku dachówkowato wzdłuż ciała. U samicy odwłok kończy się dodatkowo pokładełkiem, czyli rurkowatym narządem służącym do składania jaj.

Jaja o kształcie nerkowatym, koloru białego o długości ok. 1 mm.

Larwy są białe (ewentualnie jasnoróżowe) z brązową głową, dosyć duże – do 18 mm.

Poczwarka o zabarwieniu białawym (w jej ciele widać części ciała rozwijającego się owada).

 

Zimują larwy oprzędzione kokonami (ze zlepianych grudek piasku) głęboko w ziemi (nawet do 20 cm pod powierzchnią, ale najwięcej larw znajduje się w warstwie gleby do 10 cm). 

Wylot błonkówek rozpoczyna się przed kwitnieniem jabłoni, a jego maksimum przypada na pełnię kwitnienia. Dorosłe osobniki osiadają na kwiatach, gdzie intensywnie żywią się ich pyłkiem i nektarem.
Już po kilku dniach zaczynają składać jaja w działkach kielicha (samica siada na kielichu kwiatowym głową do dołu, pokładełkiem nacina skórkę kielicha tuż pod działką kielicha i składa jajo u nasady słupka). Jedna samica jest w stanie zainfekować 50–100 zawiązków. Wyląg larw zaczyna się 5–7 dni po kwitnieniu.
Larwy żerują na zawiązkach owoców przez okres około miesiąca – wygryzają tuż pod ich skórką chodnik opasujący zawiązek owocu. Następnie wgryzają się prostopadle do gniazda nasiennego, które zjadają. Potem wydostają się na zewnątrz i zaczynają uszkadzać kolejne zawiązki. Każda larwa może uszkodzić nawet 4–5 zawiązków. Najedzone larwy owocnicy opadają na ziemię i rozpoczynają zagrzebywanie się na zimę. Około 40 % larw pozostaje w diapauzie przez 2 lata.


Uszkodzenia na jabłoni powodowane przez owocnicę jabłkową

Po wylęgu (zaraz po kwitnieniu), larwy uszkadzają lub niszczą całkowicie zawiązki jabłek. Zaatakowane zawiązki owoców są zawsze zniekształcone i wyraźnie widać na nich rdzawe, skorkowaciałe korytarze.
Zawiązki, w których larwy owocnicy wygryzły gniazdo nasienne – czernieją i opadają (zwykle w drugiej połowie czerwca).
Zawiązki uszkodzone tylko na powierzchni, pozostają na drzewie i nieprzerwanie rosną. Wyrośnięte jabłka są zdeformowane (przewężone w miejscu smugi), a skorkowaciała blizna jest wyraźnie widoczna.


Zwalczanie owocnicy jabłkowej

Tuż przed kwitnieniem należy zawieszać na jabłoniach białe pułapki lepowe, które pomagają określić moment wylotu owocnicy jabłkowej.
Jeżeli przekroczony został próg zagrożenia (20 owadów na jedną białą pułapkę lepową) niezbędny jest oprysk chemiczny, który najlepiej przeprowadzić tuż po wylocie szkodników lub w około tydzień po kwitnieniu, gdy ponad 80% płatków kwiatowych opadnie już na ziemię.
Zarejestrowanymi środkami (głównie układowe lub wgłębne) zniszczone zostaną żerujące larwy na i w owocach.

 

 

 

Terminy lustracji

Sposób lustracji i wielkość próby na kwaterę ok. 5 ha

Progi zagrożenia dla owocówki jabłkóweczki

Na początku maja zawiesić pułapki feromonowe i sprawdzać na obecność motyli – obserwacje prowadzić do połowy sierpnia.

Sprawdzać pułapki 2–3 razy w tygodniu, notować liczbę motyli, a następnie usuwać je z pułapki.

Obecność w pułapce w ciągu 3–4 kolejnych dni większej liczby motyli (średnio 5 i więcej motyli w ciągu jednej doby).

Pierwszy zabieg zwalczający przeprowadzić po upływie 2–3 tygodni od rozpoczęcia lotu motyli.

Następne – w okresie masowego lotu motyli i składania jaj.

Od początku czerwca do końca sierpnia, co 2 tygodnie.

Przejrzeć po 25 zawiązków lub owoców na 20 losowo wybranych drzewach (razem 500).

10 jaj lub świeżych wgryzów w próbie 500 zawiązków (owoców).

Okres zbiorów.

Przejrzeć 1000 owoców (50 owoców x 20 drzew).

10 uszkodzonych owoców w próbie 1000 (1%) – zwalczać w następnym sezonie.

 

Owocówka jabłkóweczka to jeden z najważniejszych szkodników jabłoni, w największym stopniu wpływający na jakość plonu jabłek. Roślinami żywicielskimi są przede wszystkim jabłonie, znacznie rzadziej grusza, a tylko sporadycznie głóg i leszczyna. Jest to szkodnik występujący na wszystkich kontynentach i we wszystkich strefach klimatycznych.

Motyle mają skrzydła o rozpiętości od 16 do 20 mm. Pierwsza para skrzydeł jest brunatnopopielata z brunatnymi poprzecznymi, falistymi paskami i ze złociście błyszczącą, czarnoobrzeżoną plamą na końcu (tzw. lusterko). Skrzydła tylne są jasnobrązowe.

Jaja są płaskie, lekko owalne. Bezpośrednio po złożeniu zupełnie przezroczyste, lekko opalizujące, z czasem mlecznobiałe. Samice składają jaja pojedynczo, zwykle na powierzchni owoców – z boku lub przy szypułce. Na 3–4 dni przed wylęgnięciem, przez osłonkę jaja prześwituje różowy krążek – zaczątek przewodu pokarmowego (stadium różowego krążka), a na 1–2 dni przed wylęgiem widać czarną główkę gąsienicy (stadium czarnej główki).

Gąsienice dorastają do 15 mm długości. Są białawe (kremowe) z różowym odcieniem. Głowa i tarczka karkowa są brunatne. Brodawki i tarczka analna są szare.

Poczwarki długości 10 mm, początkowo są żółtawe, następnie jasno- i wreszcie ciemnobrunatne otulone są szarym kokonem i osłonięte rozdrobnioną korą.

W warunkach klimatycznych Polski owocówka jabłkóweczka rozwija dwa pokolenia.

Zimują dorosłe gąsienice chronione oprzędem, w zakamarkach kory, na podporach drzew i rusztowaniach, a niekiedy również
w skrzynkach i paletach używanych do zbioru i przechowywania owoców w przechowalniach.

Gąsienice przepoczwarczają się wiosną począwszy od drugiej połowy kwietnia. Lot motyli rozpoczyna się w maju, najczęściej w drugiej dekadzie. Gdy wiosna jest ciepła może nastąpić w pierwszej dekadzie, a gdy wiosna jest późna i chłodna – wylot motyli opóźnia się i może nastąpić pod koniec maja. Okres wylotu motyli pierwszego pokolenia trwa ok. 6 tygodni. Pierwszy cykl wzmożonego lotu występuje zaraz po pojawieniu się pierwszych motyli, a drugi – w drugiej połowie czerwca. Lot motyli oraz masowe składanie jaj (w 2–3 dni po wylocie) ma miejsce dopiero przy temperaturze powyżej 15°C. Jaja są składane na liściach i na powierzchni zawiązków. Czas jaki upływa od złożenia jaj do wylęgu gąsienic jest różny i zależy przede wszystkim od temperatury (w optymalnych warunkach gąsienice wylęgają się już po 6 dniach, przeciętnie po 8–12 dniach, a gdy przebieg pogody jest wyjątkowo niekorzystny może to trwać nawet ponad 20 dni). Gąsienice I pokolenia tuż po wylęgu przez krótki czas wędrują po zawiązku, a następnie w ciągu kilku–kilkunastu godzin wgryzają się do jego wnętrza gdzie przechodzą dalszy rozwój. Żerowanie gąsienic w zawiązkach trwa zwykle 4–5 tygodni. Po zakończeniu żerowania gąsienice opuszczają owoc. Z gąsienic, które wylęgły się najwcześniej i przeszły wszystkie stadia larwalne, po przepoczwarczeniu wylatują motyle II pokolenia. Natomiast gąsienice które wylęgły się później, szukają kryjówek na zimę, tworzą oprzędy i zapadają w diapauzę. Przepoczwarczają się one dopiero w następnym roku na wiosnę.

Okres lotu motyli II pokolenia to druga połowa lipca – pierwsza połowa sierpnia. W niektórych latach motyle latają i składają jaja jeszcze w połowie września. Najczęściej, choć nie jest to regułą, II pokolenie jest mniej liczne i stanowi około 20–40% ogólnej populacji.

Gąsienice II pokolenia żerują w owocach, a powodowane przez nie szkody są często bardziej istotne niż uszkodzenia wywołane żerowaniem gąsienic I pokolenia. Po zakończeniu żerowania gąsienice poszukują kryjówek zimowych.


Uszkodzenia na jabłoni powodowane przez owocówkę jabłkóweczkę

Gąsienice krótko po wylęgu wgryzają się do wnętrza owoców. Drążą głęboki korytarz biegnący do gniazda nasiennego, gdzie wyjadają nasiona. Żerując w owocach zanieczyszczają je ciemnymi odchodami – tzw. robaczywienie jabłek.
Na niektórych owocach oprócz otworu, przez który wgryza się gąsienica, widać znacznie większy otwór wyjściowy.
Gąsienice II pokolenia uszkadzają wyrośnięte już jabłka, dlatego ich szkodliwość bywa większa niż I pokolenia. Często gąsienica zanim wgryzie się do wnętrza owocu, kaleczy 2 lub 3 inne przylegające jabłka.
Uszkodzone przez gąsienice owoce wcześniej dojrzewają i albo przedwcześnie opadają, albo pozostają na drzewie, ale tracą swoją wartość handlową i nie nadają się do przechowywania.

Wielkość szkód wyrządzanych przez owocówkę jabłkóweczkę uzależniona jest od warunków atmosferycznych – zimna, deszczowa pogoda, zwłaszcza w maju i czerwcu (w okresie początkowego lotu motyli i składania jaj) znacznie zmniejsza liczebność populacji szkodnika.


Zwalczanie owocówki jabłkóweczki

Liczbę zabiegów zwalczania owocówki jabłkóweczki w sadzie trzeba dostosować do liczebności szkodnika i przebiegu jego rozwoju w poszczególnych sadach i sezonach. Bywają miejsca, w których populacja szkodnika jest na tyle niska, że okresowo nie ma potrzeby ich zwalczania. Natomiast w przypadkach dużej liczebności owocówki mogą być potrzebne 2 lub 3 zabiegi zwalczające (1 lub 2 zabiegi przeciwko I pokoleniu i jeden przeciwko II pokoleniu).
Terminy wylotów motyli obu pokoleń zmieniają się w kolejnych latach, a dynamika lotów może być różna nawet w nieodległych od siebie sadach, dlatego niezwykle ważne jest systematyczne monitorowanie lotów szkodnika za pomocą pułapek feromonowych.

Pierwszy zabieg zwalczający I pokolenie, wykonywany jest zwykle pod koniec maja / w pierwszej połowie czerwca, gdy jaja I pokolenia są w stadium zwanym „czarną główką”. Jeśli szkodniki licznie opanowały sad bywa potrzebny dodatkowy zabieg przeciwko I pokoleniu (trzecia dekada czerwca – pierwsza dekada lipca).

Liczebność szkodników II pokolenia zależy w dużym stopniu od warunków termicznych w sezonie – im cieplejsze lato, tym szkodników jest więcej. Liczebność letniego pokolenia uzależniona jest również od zastosowanego w danym sadzie programu zwalczania I pokolenia – im był bardziej skuteczny, tym mniej liczne jest II pokolenie. II pokolenie najczęściej zwalcza się pod koniec lipca lub na początku sierpnia.

Owocówka jabłkóweczka ma wielu wrogów naturalnych, m.in.: ptaki (głównie sikory), błonkówki z rodziny kruszynkowatych (Trichogramma spp.) – pasożytujące jaja oraz z rodzin gąsieniczkowatych (Ichneumonidae) i męczlikowatych (Braconidae) – parazytoidy gąsienic.

 

 

Płatkówka pstrocineczka jest polifagiem żerującym na drzewach i krzewach liściastych różnych gatunków. W sadach zasiedla: jabłonie, grusze, czereśnie, śliwy. Jest to gatunek występujący powszechnie, ale licznie tylko w sadach niechronionych lub chronionych sporadycznie.

Motyle mają skrzydła o rozpiętości 17–21 mm. Część przednich skrzydeł przy nasadzie jest szaroniebieska z czarnym i brązowym rysunkiem, a ich część końcowa (szczytowa) jest biała z delikatnym rysunkiem. Skrzydła tylne są brązowoszare.

Jaja są owalne i płaskie, przezroczyste i mieniące się. Samice składają je pojedynczo z reguły na górnej stronie liści, a rzadziej także na dolnej.

Gąsienice o długości 18–20 mm są oliwkowozielone (do ciemnozielonego) z metalicznoszarym odcieniem. Głowa, tarczka analna, brodawki i nogi tułowiowe mają czarne.

Poczwarki – matowoczarne osiągają długość 8–10 mm.

 

Płatkówka pstrocineczka jest gatunkiem jednopokoleniowym.

Zimują młode gąsienice w oprzędach, utworzonych najczęściej w zaschniętych łuskach pąków, przymocowanych przędzą do gałęzi.
Wiosną gąsienice uaktywniają się i żerują początkowo w pąkach, a później w luźno sprzędzionych rozetach liściowych i kwiatowych. Mogą też żerować w częściowo zwiniętych liściach albo w ich skupiskach połączonych przędzą.
Przepoczwarczanie następuje w okresie kwitnienia jabłoni, a pierwsze motyle wylatują w trzeciej dekadzie maja. Ich lot oraz składanie jaj trwa przez okres 1–1,5 miesiąca. Gąsienice wylęgają się w czerwcu i lipcu, żerują przez okres ok. 3 tygodni, po czym przemieszczają się do miejsc zimowania.


Uszkodzenia na jabłoni powodowane przez płatkówkę pstrocineczkę

Wiosną, jeśli gąsienic po przezimowaniu jest dużo, mogą powodować znaczne szkody uszkadzając rozwijające się pąki liściowe 
i kwiatowe. Gąsienice letniego pokolenia pod osłoną podwójnego oprzędu żerują na dolnej stronie liści, gdzie wygryzają skórkę i miękisz. Miejsca te na górnej stronie liścia uwidaczniają się w postaci brunatnych, prześwitujących plam. Gąsienice uszkadzają także przylegające do liści owoce. Uszkodzenia te są widoczne w postaci drobnych nieregularnych, brązowych plamek na skórce owocu.


Zwalczanie płatkówki pstrocineczki

Zabieg wiosenny, którego celem jest zniszczenie gąsienic uaktywniających się po przezimowaniu, należy wykonać w fazie pękania pąków lub nieco później – w fazie zielonego pąka. Ten późniejszy termin jest zbieżny ze zwalczaniem innych gatunków zwójkówek.
Latem populację płatkówki pstrocineczki ogranicza zabieg wykonywany przeciwko pierwszemu pokoleniu owocówki jabłkóweczki.
Populację płatkówki pstrocineczki ograniczają w pewnym zakresie błonkówki z rodziny męczelkowatych (Braconidae) – parazytoidy gąsienic. W sadach towarowych stopień spasożytowania nie przekracza zwykle kilku procent.

 

 

Termin lustracji

Sposób lustracji i wielkść próby na kwaterę ok. 5 ha

Próg zagrożenia dla pordzewiacza jabłoniowego

Okres bezlistny – do zakończenia nabrzmiewania pąków.

Pobrać po jednym pędzie jednorocznym z 20 losowo wybranych drzew i na każdym przejrzeć po 10 pąków (jako pierwszysprawdzić 5. pąk od wierzchołka).

Przejrzeć po jednym pędzie dwuletnim na 20 losowo wybranych drzewach.

Średnio 20 szkodników na 1 pąk

lub

średnio 50 szkodników na 10 cm bieżących pędu.

Początek różowego pąka.

Z 10 losowo wybranych drzew, każdej odmiany, przejrzeć min. po jednej rozecie.

Średnio 50 szkodników na 1 rozetę.

Od połowy czerwca do połowy sierpnia.

Co 2 tygodnie przeglądać po 10 liści z 20 losowo wybranych drzew (do połowy lipca – z środkowej części długopędów, później –
z części wierzchołkowej).

Szkodniki liczyć na dolnej stronie liścia,
u jego podstawy, wokół nerwu głównego, na powierzchni ok. 1 cm2.

W młodych sadach – lustrację przeprowadzać co tydzień.

20–40 szkodników na 1 cm2 liścia.

 

Szpeciel ten nabiera w ostatnich latach bardzo dużego znaczenia, szczególnie w sadach o dużym udziale odmian Jonagold i Golden Delicious.

Dorosłe pordzewiacze mają 2 pary odnóży w przedniej części ciała, są barwy kremowożółtej (bursztynowej), kształtu wrzecionowatego. Osiągają długość 0,16 mm.
Nimfy pordzewiacza są podobne do osobników dorosłych, lecz mniejsze.

Szpeciele te z uwagi na bardzo małe rozmiary są trudne do zauważenia (można je oglądać w powiększeniu, co najmniej 30-krotnym). Zimują samice w spękaniach kory, za pąkami lub w pąkach za łuskami. Samice z zimowania wychodzą w kwietniu i przechodzą na rozwijające się pąki. Na pąkach żerują intensywnie i po pewnym czasie zaczynają składać jaja u nasady ogonków liściowych. Następnie szpeciele żerują na dolnej stronie liści w pobliżu nerwu głównego. Występują na jabłoni od kwietnia do lipca lub sierpnia. Gatunek ten rozwija 4–5 pokoleń.


Uszkodzenia na jabłoni powodowane przez pordzewiacza jabłoniowego

Na skutek żerowania pordzewiaczy na liściach powstają początkowo drobne jasne plamki, które zlewają się ze sobą. Liście silnie porażone brunatnieją, tracą połysk i mogą przedwcześnie opadać. Szpeciele żerują także na pąkach kwiatowych, kwiatach i zawiązkach owocowych, efekty ich żerowania widać później na owocach w postaci ordzawień.


Zwalczanie szkodliwych roztoczy

Stosowanie środków ochrony roślin jest konieczne po przekroczeniu progu szkodliwości  szkodliwych roztoczy. Od fazy mysiego ucha do fazy zielonego pąka możemy stosować zarejestrowane w poszczególnych uprawach preparaty olejowe. Później o okresie różowego pąka zarejestrowane mieszaniny olejów parafinowych z polecanymi akarycydami. W tracie wegetacji należy stosować odpowiedni akarycyd, który zniszczy dominujące w populacji stadium, a w przypadku występowania wszystkich stadiów – mieszaninę akarycydów.

Przystępując do zwalczania szkodliwych roztoczy należy:

  • starannie lustrować sad, począwszy od okresu bezlistnego drzew, przez fazę pękania pąków, zielony/różowy pąk, okres po kwitnieniu, aż do późnego lata
  • w sposób przemyślany dobierać akarycydy (ze szczególną uwagą dobierać preparaty do pierwszych zabiegów i zabiegów w okresie lata, gdy nakładają się pokolenia)
  • stosować akarycydy w odpowiednich temperaturach
  • dobierać odpowiednią ilość cieczy roboczej do konkretnej sytuacji
  • dbać o faunę pożyteczną, która silnie ogranicza występowanie roztoczy.

 

 

Termin lustracji

Sposób lustracji i wielkść próby na kwaterę ok. 5 ha

Progi zagrożenia dla przędziorka chmielowca i przędziorka owocowca

Różowy pąk.

Przejrzeć po 1 rozetce liściowo-kwiatowej w środku korony, z 40 losowo wybranych drzew (razem ok. 200 liści), sprawdzając na obecność form ruchomych przędziorków.

Średnio 3 i więcej form ruchomych (larw i osobników dorosłych) na 1 liść.

Koniec kwitnienia – do końca czerwca.

Co 10–14 dni przeglądać po 1 rozetce liściowo-kwiatowej, w środku koron 40 losowo wybranych drzew (razem ok. 200 liści).

Średnio 3 i więcej form ruchomych (larw i osobników dorosłych) na 1 liść.

Lipiec – do połowy sierpnia.

Co 10–14 dni przeglądać po 5 liści z zewnętrznej części korony 40 losowo wybranych drzew (razem ok. 200 liści).

  • Do połowy lipca – średnio 3 i więcej form ruchomych (larw i osobników dorosłych) na 1 liść.
  • Od drugiej połowy lipca do połowy sierpnia – średnio 7 i więcej form ruchomych na 1 liść w przypadku przędziorka owocowca.

 

Przędziorek chmielowiec zasiedla około 300 gatunków roślin, zarówno wieloletnich, jak i jednorocznych, w polu i pod osłonami, więc walka z nim jest bardzo uciążliwa. Różne odmiany roślin są porażane w różnym stopniu.

Samica  ma owalny kształt, długości ok. 0,5–0,6 mm. Latem jest żółtozielona z dwoma ciemnymi plamami po bokach części grzbietowej, na której rozmieszczone są cienkie szczeciny.

Zimujące samice różnią się wyglądem od pokolenia letniego, są karminowej bądź pomarańczowej barwy i nie mają charakterystycznych plam na grzbiecie. Znoszą temperaturę do -33°C.

Samiec jest osobnikiem mniejszym od samicy i ma romboidalny kształt ciała oraz bardziej smukłe nogi.

Jaja są kuliste, w początkowym okresie szkliste, z czasem stają się matowe o żółtawej barwie.

W rozwoju tego gatunku występują trzy stadia aktywne i trzy stadia spoczynkowe. Zimują tylko samice w szczelinach kory, w glebie lub pod opadłymi liśćmi. Zimują samotnie albo w koloniach liczących kilkadziesiąt sztuk. Pod koniec kwietnia lub na początku maja (z końcem kwietnia) samice opuszczają zimowe kryjówki i rozpoczynają intensywne żerowanie na rozwijających się pąkach i liściach lub chwastach rosnących w sadach. Samice były zapłodnione jesienią, więc równocześnie z rozpoczęciem żerowania przystępują do składania około 200 jaj każda. Inkubacja jaj trwa od kilku do kilkunastu dni w zależności od panującej temperatury.

W sezonie występują cztery do pięciu pokoleń przędziorka chmielowca. Zimujące samice mogą pojawić się już w sierpniu, a ostatnie samice schodzą na zimowanie w październiku. Gatunkowi temu sprzyjają gorące i suche lata.


Uszkodzenia na jabłoni powodowane przez przędziorka chmielowca

Przędziorek chmielowiec żeruje z reguły na dolnej stronie liści. Wylęgłe larwy rozrywają skórkę liścia – niszczą komórki miękiszu wysysając ich zawartość. Wskutek tego zostaje zahamowany proces życiowy, komórki wypełniają się powietrzem, liście szarzeją i stają się srebrzyste, z czasem opadają. Jeżeli występowanie szkodnika jest bardzo liczne, przędziorki zasiedlają również ogonki liściowe, szypułki kwiatowe, kwiaty, a także młode przyrosty. Wskutek ich masowego żerowania zmniejsza się ilość i wielkość owoców oraz widoczne jest zahamowanie wzrostu drzew.

W sadach jabłoniowych można spotkać także Rubinowca owocowca o biologii zbliżonej do Przędziorka owocowca i Przędziorka głogowca o rozwoju podobnym do Przędziorka chmielowca.


Zwalczanie szkodliwych roztoczy

Stosowanie środków ochrony roślin jest konieczne po przekroczeniu progu szkodliwości  szkodliwych roztoczy. Od fazy mysiego ucha do fazy zielonego pąka możemy stosować zarejestrowane w poszczególnych uprawach preparaty olejowe. Później o okresie różowego pąka zarejestrowane mieszaniny olejów parafinowych z polecanymi akarycydami.
W tracie wegetacji należy stosować odpowiedni akarycyd, który zniszczy dominujące w populacji stadium, a w przypadku występowania wszystkich stadiów – mieszaninę akarycydów.
Przystępując do zwalczania szkodliwych roztoczy należy:

  • starannie lustrować sad, począwszy od okresu bezlistnego drzew, przez fazę pękania pąków, zielony/różowy pąk, okres po kwitnieniu, aż do późnego lata
  • w sposób przemyślany dobierać akarycydy (ze szczególną uwagą dobierać preparaty do pierwszych zabiegów i zabiegów w okresie lata, gdy nakładają się pokolenia)
  • stosować akarycydy w odpowiednich temperaturach
  • dobierać odpowiednią ilość cieczy roboczej do konkretnej sytuacji
  • dbać o faunę pożyteczną, która silnie ogranicza występowanie roztoczy.

 

 

Dla określenia progów szkodliwości przędziorka owocowca stosuje się pięciostopniową skalę pokrycia pędów ich jajami zimowymi:

  • 0 – jaja nie występują
  • 1 – bardzo małe (trudno zauważyć, pojedyncze jaja)
  • 2 – umiarkowane (złoże jaj tworzy plamę o średnicy ok. 0,5 cm)
  • 3 – silne (złoże jaj tworzy plamę o średnicy w zakresie 0,5–1 cm)
  • 4 – bardzo silne (złoże jaj tworzy plamę o średnicy większej niż 1 cm)

Lustrację sadu należy wykonywać w słoneczny dzień gdy temperatura przekracza 10°C, w miejscach najbardziej narażonych na atak szkodników (sąsiedztwo lasów i innych zadrzewień).

 

Termin lustracji

Sposób lustracji i wielkść próby na kwaterę ok. 5 ha

Próg zagrożenia dla przędziorka owocowca

Okres bezlistny drzew.

Przejrzeć po jednej 2–3-letniej gałęzi z 40 losowo wybranych drzew, sprawdzając na obecność zimowych jaj przędziorka owocowca.

Skala: 0 i 1 – nie zwalczać przed kwitnieniem.

Skala: 2 – wykonać lustrację w fazie różowego pąka.

Skala: 3 i 4 – niezbędny zabieg przed kwitnieniem (dotyczy tylko przędziorka owocowca).

Kolejne terminy, sposób lustracji oraz progi zagrożenia są analogiczne jak dla przędziorka chmielowca.

 

Przędziorek owocowiec występuje przede wszystkim na jabłoniach i śliwach. W mniejszym stopniu zasiedla pozostałe gatunki sadownicze (grusze, czereśnie, wiśnie, brzoskwinie) oraz rośliny jednoroczne – można go spotkać na 80 gatunkach roślin.

Najczęściej występuje w sadach intensywnych, dobrze pielęgnowanych, silnie nawożonych azotem i często opryskiwanych pestycydami.

Samice przędziorka cechuje barwa ceglastoczerwona, owalny kształt, długość 0,3–0,4 mm i 4 pary nóg. Na jej części grzbietowej występują charakterystyczne wzgórki, z których wyrastają szczecinki. Liczebność samic wielokrotnie przewyższa ilość samców.

Samce są mniejsze, o bardziej wydłużonej budowie ciała. Ich zabarwienie początkowo jest seledynawobrązowe, żółte lub bladopomarańczowe, z czasem ciemnieje. Samce wykazują większą ruchliwość.

Jaja zimowe są intensywnie czerwone, cebulkowate, lekko spłaszczone na górnej stronie. Dorosłe samice składają je na dolnej stronie pędów i mniejszych gałezi, szczególnie wokół pączków i na granicy 2–3 letnich przyrostów. Liczne, zwarte złoża wyglądają jak czerwone plamy (na 1 cm2 znajdować się może ok. 1500 jaj).

Jaja letnie składane głównie na dolnej powierzchni liści, są podobne do jaj zimowych, a różnią się tylko zabarwieniem – tuż po złożeniu mogą być matowomleczne lub zielonkawożółte, później zmieniają barwę na żółtoróżowawą do pomarańczowoczerwonej.

Larwy z jaj zimujących są pomarańczowe, a po kilku godzinach żerowania na liściu ciemnieją do barwy czerwonej.

Larwy z jaj letnich mają zabarwienie od jasnozielonego, przez zielonożółte do bladopomarańczowego.

W cyklu rozwojowym występują trzy stadia aktywne i trzy stadia spoczynkowe.

Szkodnik zimuje w stadium jaja.
Wiosną,  pod koniec fazy zielonego pąka / początek różowego pąka (w połowie kwietnia), rozpoczyna się wyląg larw z jaj zimowych. Proces ten trwa przez ok. 3 tygodnie do kwitnienia drzew jabłoni.
Długość okresu wylęgu przędziorka owocowca z jaj zimowych zależy od przebiegu pogody, a szczególnie temperatury (np. jest bardzo intensywny przy 6OC, a w temperaturze 30OC zachodzi znacznie wolniej).

Wylęgłe larwy są bardzo aktywne i natychmiast rozprzestrzeniają się na wyższe partie korony, nakłuwając młode, delikatne liście.
Po 1–3 dniowym okresie żerowania larwa (I stadium larwalne ruchome) nieruchomieje, najczęściej w pobliżu nerwu i zapada w pierwsze stadium spoczynkowe – nymphochrysalis. Po pewnym czasie pojawia się większa od larwy protonimfa (II stadium larwalne ruchome), która jest też ciemniejsza i ma już 4 pary odnóży. Po intensywnym żerowaniu zapada w drugie stadium  spoczynkowe – deutochrysalis, po przebyciu którego pojawia się deutonimfa (III stadium larwalne ruchome). Jest to stadium, w którym można odróżnić płeć (deutonimfa samcza ma kształt wydłużony a samicza jest bardziej okrągła).
Deutonimfa przechodzi w trzecie stadium spoczynkowe – teleiochrysalis, po przebyciu którego pojawia się dorosła samica lub samiec.
Całkowity rozwój larwalny samca jest krótszy niż samicy – w większości przypadków po zakończeniu II stadium spoczynkowego (deutochrysalis) od razu pojawiają się dojrzałe samce.
Umiejscawiają się one w pobliżu teleiochrysalis samiczych. W momencie wyjścia dorosłych samic z osłonki następuje natychmiastowa kopulacja. Jeżeli samice nie zostały zapłodnione składają jaja z których wylęgają się wyłącznie samce.
Samice żyją około 17 dni, w tym czasie mogą złożyć na spodniej stronie liści do 75 jaj letnich.
Liczba jaj składanych przez samice przędziorka owocowca zależy przede wszystkim od pogody i pożywienia, a także od stopnia utrzymania sadu.

Przędziorek owocowiec jest aktywny w okresie całego sezonu wegetacyjnego i ma dużą zdolność rozmnażania się. W okresie wegetacyjnym, w warunkach klimatycznych Polski występuje do pięciu pokoleń tego szkodnika. Pierwsze rozwija się od połowy kwietnia, ostatnie od końca sierpnia. Od złożenia jaja do ukształtowania dorosłej postaci szkodnika upływa około 4 tygodni, zależnie od panujących w danym okresie temperatur. Najdłuższy czas, bo półtora miesiąca, upływa między pojawieniem się I i II pokolenia.
W związku ze specyficznym rozwojem przędziorka owocowca i różną długością życia poszczególnych osobników, zachodzi zjawisko nakładania się pokoleń na siebie (od II i III pokolenia).
Jaja zimowe składane są przez samice IV i V pokolenia. Maksimum pojawu przędziorków obserwuje się zwykle w czerwcu i lipcu. Jeżeli pierwsza połowa lata jest chłodna i deszczowa – maksimum to może wystąpić dopiero w sierpniu.


Uszkodzenia na jabłoni powodowane przez przędziorka owocowca

Przędziorek owocowiec może nakłuwać aparatem gębowym zarówno dolną, jak i górną powierzchnię liścia.
Wkłuwanie się do komórek miękiszu palisadowego i wysysanie ich zawartości prowadzi do poważnych uszkodzeń tej bogatej
w chloroplasty tkanki asymilacyjnej, co skutkuje zmniejszeniem zawartości chlorofilu w liściach i ograniczeniem fotosyntezy. Z kolei uszkodzenie aparatów szparkowych na dolnej stronie liści zaburza pobieranie dwutlenku węgla i wydzielanie tlenu oraz transpirację.
Na skutek żerowania przędziorka owocowca liście jaśnieją, później brunatnieją i przedwcześnie opadają (może dochodzić do całkowitej defoliacji). Powoduje to zahamowanie wzrostu roślin, zmniejszenie plonu (także wcześniejsze opadania owoców), a nawet zasychanie całych gałęzi.
 

Zwalczanie szkodliwych roztoczy

Stosowanie środków ochrony roślin jest konieczne po przekroczeniu progu szkodliwości  szkodliwych roztoczy. Od fazy mysiego ucha do fazy zielonego pąka możemy stosować zarejestrowane w poszczególnych uprawach preparaty olejowe. Później o okresie różowego pąka zarejestrowane mieszaniny olejów parafinowych z polecanymi akarycydami. W tracie wegetacji należy stosować odpowiedni akarycyd, który zniszczy dominujące w populacji stadium, a w przypadku występowania wszystkich stadiów – mieszaninę akarycydów.

Przystępując do zwalczania szkodliwych roztoczy należy:

  • starannie lustrować sad, począwszy od okresu bezlistnego drzew, przez fazę pękania pąków, zielony/różowy pąk, okres po kwitnieniu, aż do późnego lata
  • w sposób przemyślany dobierać akarycydy (ze szczególną uwagą dobierać preparaty do pierwszych zabiegów i zabiegów w okresie lata, gdy nakładają się pokolenia)
  • stosować akarycydy w odpowiednich temperaturach
  • dobierać odpowiednią ilość cieczy roboczej do konkretnej sytuacji
  • dbać o faunę pożyteczną, która silnie ogranicza występowanie roztoczy.

 

 

Terminy lustracji

Sposób lustracji i wielkość próby na kwaterę ok. 5 ha

Progi zagrożenia dla motyli wydłubki oczateczki

Pod koniec maja zawiesić pułapki feromonowe (przed rozpoczęciem lotu motyli wydłubki oczateczki).

Sprawdzać pułapki w okresie od czerwca do końca sierpnia.

Obecność w 1 pułapce, w okresie tygodnia, kilkunastu lub więcej motyli.

Zabieg zwalczający przeprowadzić po upływie 2–3 tygodni od rozpoczęcia intensywnego lotu motyli.

Progi zagrożenia dla gąsienic zwójkówek liściowych przedstawione są w opisie zwójki siatkóweczki.

 

Wydłubka oczateczka jest gatunkiem polifagicznym. W uprawach sadowniczych występuje na jabłoniach, gruszach, śliwach, wiśniach, czereśniach, porzeczkach i malinach. Występuje powszechnie, a jej szkodliwość jest duża, zwłaszcza w sadach niechronionych lub chronionych sporadycznie. Wydłubka oczateczka jest jedną z najmniejszych zwójek, które występują w sadach.

Motyle mają skrzydła o rozpiętości 12–16 mm. Na przedniej parze skrzydeł wydłubki oczateczki widoczne są trzy „pasy” o różnych kolorach: część nasadowa – ciemnoszara, część środkowa – biała, część końcowa skrzydeł – szara z wyraźnym rysunkiem. Skrzydła tylne są brązowoszare.

Jaja są owalne, płaskie, żółtawobiałe, składane pojedynczo lub po kilka sztuk na obu stronach liści.

Gąsienice dorastają do 9–12 mm. Gąsienice młodszych stadiów są żółte, żółtopomarańczowe lub czerwonobrązowe, a starsze są czerwonobrunatne lub żółtobrunatne z ciemniejszymi błyszczącymi brodawkami. Głowa, tarczka tułowiowa, tarczka analna i nogi tułowiowe są czarne.

Poczwarki o zabarwieniu brązowym mają długość 6–7 mm.

Wydłubka oczateczka jest gatunkiem jednopokoleniowym.

Zimują młode gąsienice drugiego lub trzeciego stadium rozwojowego w oprzędach utworzonych w suchych łuskach pąków, spękaniach kory, w rozwidleniach gałązek.
Wiosną gąsienice bardzo szybko uaktywniają się i żerują w pąkach, a następnie w rozetach liściowych i kwiatostanach, które ściśle oprzędzają.
Przepoczwarczanie gąsienic rozpoczyna się w drugiej połowie maja a kończy w czerwcu. Dorosłe motyle pojawiają się na początku czerwca. Ich lot i składanie jaj rozpoczyna się na początku czerwca i trwa około 2,5 miesiąca (do sierpnia).
Latem młode gąsienice żerują pod oprzędami na dolnej stronie liści, zeskrobując skórkę i miękisz. Gąsienice wydłubki oczateczki przebywają w czarnych pochewkach, które opuszczają tylko na czas żerowania.
W owocach, gąsienice wygryzają liczne, znajdujące się blisko siebie otworki. Po skończonym żerowaniu gąsienice przechodzą do kryjówek zimowych.


Uszkodzenia na jabłoni powodowane przez wydłubkę oczateczkę

Wczesną wiosną, pod osłoną oprzędu, gąsienice żerują w rozetkach liściowych lub kwiatowych – niszcząc je całkowicie. Jeśli gąsienic jest dużo przed kwitnieniem – powodują znaczne szkody ekonomiczne, gdyż niszczą pąki kwiatowe. Latem oprzędzają liście i żerując na ich dolnej stronie szkieletują liście. Gąsienice żerują w jednym miejscu dopóki w ich zasięgu znajduje się żywa tkanka roślinna. Pozostawione w miejscu żerowania odchody są pożywką dla bakterii powodujących gnicie i brunatnienie liści. Gąsienice wydłubki oczateczki wyjadają również niewielkie otwory na owocach. Miejsca te są wrotami dla różnych patogenów.


Zwalczanie wydłubki oczateczki

Zwalczanie gąsienic po przezimowaniu, rozpoczyna się bardzo wcześnie, bo w fazie wczesnego zielonego paka (gąsienice tego gatunku pojawiają się, jako pierwsze w sadach jabłoniowych). Termin zwalczania gąsienic letniego pokolenia wydłubki zbiega się z terminem zwalczania gąsienic zwójki bukóweczki. Jeżeli loty motyli przedłużają się, konieczne może okazać się wykonanie dodatkowego zabiegu po upływie 2–3 tygodni.

Czynnikami ograniczającymi populację wydłubki oczateczki są błonkówki z rodzin gąsieniczkowatych (Ichneumonidae) i męczlikowatych (Braconidae) – parazytoidy gąsienic.

 

 

Terminy lustracji

Sposób lustracji i wielkość próby na kwaterę ok. 5 ha

Progi zagrożenia dla motyli zwójki bukóweczki

Pod koniec maja zawiesić pułapki feromonowe (przed rozpoczęciem lotu motyli zwójki bukóweczki).

Sprawdzać pułapki od czerwca do połowy września.

Obecność 7–10 motyli w 1 pułapce, w okresie tygodnia.

Zabieg zwalczający przeprowadzić po upływie 2–3 tygodni od rozpoczęcia lotu motyli.

Progi zagrożenia dla gąsienic zwójkówek liściowych przedstawione są w opisie zwójki siatkóweczki.

 

Zwójka bukóweczka jest polifagiem żerującym na drzewach i krzewach liściastych różnych gatunków. Występuje w sadach na terenie całego kraju – zasiedla jabłonie, grusze, śliwy, porzeczki oraz maliny. Dominuje wśród zwójkówek występujących w sadach jabłoniowych.

Motyle mają skrzydła o rozpiętości od 16 do 24 mm. Skrzydła przednie są szarobrunatne, brunatne  lub rdzawe z ciemnym rysunkiem w kształcie litery V. Skrzydła tylne są szarobrązowe. Samce są mniejsze od samic.

Jaja są jasnozielone, składane w złożach liczących po 30–50 sztuk, na górnej stronie liści.

Gąsienice dorastają do 25 mm. Są zielone z jaśniejszymi brodawkami. Głowa jest żółtozielona, na jej bokach widoczne są ciemne plamki. Tarczki tułowiowe są zielone.

Poczwarki o zabarwieniu brązowoczarnym mają długość 10–12 mm.

W warunkach klimatycznych Polski rozwijają się dwa pokolenia zwójki bukóweczki.

Zimują gąsienice drugiego stadium rozwojowego w oprzędach (kokonach), w nierównościach kory na przyziemnej części pni.
Gąsienice opuszczają miejsce zimowania i rozpoczynają żerowanie w okresie zielonego pąka. Największa ich liczebność występuje tuż przed lub tuż po kwitnieniu jabłoni. Żerują w rozwijających się pąkach liściowych i kwiatowych oraz na liściach. Przepoczwarczenie odbywa się głównie w czerwcu, ale pojedyncze gąsienice tego pokolenia mogą występować nawet do połowy lipca.
Lot motyli I pokolenia rozpoczyna się na początku czerwca i trwa około 2 miesięce. Gąsienice I pokolenia występują najliczniej w lipcu.
Część gąsienic schodzi na zimowanie, część żeruje dalej, następnie przepoczwarcza się i pod koniec drugiej połowy sierpnia pojawiają się motyle II pokolenia (II pokolenie jest mniej liczne niż I pokolenie). Z jaj złożonych przez samice II pokolenia wylęgają się gąsienice żerujące aż do zbioru owoców.


Uszkodzenia na jabłoni powodowane przez zwójkę bukóweczkę

Wiosną gąsienice żerując w rozwijających się pąkach liściowych i kwiatowych, na zwiniętych częściowo liściach lub wśród luźno splecionych i sczepionych przędzą liści – uszkadzają je.
W czerwcu uszkadzają zawiązki wygryzając w nich głębokie otwory. W miejscach uszkodzeń powierzchnia zawiązków z czasem korkowacieje.
Gąsienice letnich pokoleń pod osłoną oprzędu żerują na dolnej stronie liści, zeskrobując z nich skórkę i miękisz.
Żerują też na owocach wygryzając w nich niewielkie otwory rozmieszczone blisko siebie (podobne do uszkodzeń jakie czyni wydłubka oczateczka).


Zwalczanie zwójki bukóweczki

Zwalczanie gąsienic zwójki bukóweczki po przezimowaniu należy rozpocząć trochę później niż zwójki siatkóweczki – na początku fazy różowego pąka, tuż przed kwitnieniem jabłoni (zachowując prewencję dla pszczół).
Zabiegi zwalczające gąsienice I letniego pokolenia, zależnie od sezonu, trzeba wykonać w drugiej lub trzeciej dekadzie lipca.
Potrzeba zwalczania gąsienic II letniego pokolenia zwójki bukóweczki może zaistnieć jeżeli lato w danym sezonie wegetacyjnym jest ciepłe. Termin ten przypada zwykle w drugiej połowie sierpnia lub pierwszych dniach września (przed zbiorami Gali).

Liczebność zwójki bukóweczki ograniczają pasożytnicze błonkówki z rodziny gąsienicznikowatych (Ichneumonidae) oraz męczelkowatych (Broconidae).
Najwięcej motyli zwójki bukóweczki pojawia się pomiędzy szczytami lotu pierwszego i drugiego pokolenia zwójki siatkóweczki, dlatego latem jednoczesne zwalczanie tych dwóch gatunków zwojkówek nie jest możliwe. Letnie terminy zwalczania zwójki bukóweczki są natomiast zbieżne z terminami zwalczania wydłubki oczateczki, gdyż pokrywają się ze sobą okresy intensywnych odłowów samców tych dwóch gatunków w pułapki feromonowe.
Zabiegi wykonywane po kwitnieniu , np. zwalczanie owocnicy jabłkowej, ograniczają także populację zwójki bukóweczki.

 

 

Zwójka rdzaweczka jest polifagiem żerującym na drzewach i krzewach liściastych różnych gatunków. W sadach zasiedla jabłonie, grusze, śliwy, czereśnie, a także jeżyny, maliny i porzeczki. Jest to gatunek występujący powszechnie, ale w różnym nasileniu w różnych regionach.

Motyle mają skrzydła o rozpiętości: samice od 20 do 26 mm, a samce od 19 do 23 mm. Skrzydła pierwszej pary są rdzawobrunatne lub brunatnożółte z ciemniejszym czerwonobrązowym, aksamitnym rysunkiem. Skrzydła tylne samic są brązowoszare, a samców – szare z odcieniem pomarańczowym. Ubarwienie samic jest mniej kontrastowe niż samców.

Jaja są płaskie, owalne, zielone i składane na górnej stronie liści po 30–60 sztuk w płaskim złożu.

Gąsienice dorastają do 16–22 mm. Młode gąsienice są żółte lub brudnożółte, a starsze mają ciało ciemnozielone lub szarozielone, z ciemniejszym grzbietem. Głowa i tarczka karkowa są błyszczące, w kolorze kasztanowobrązowym lub czarnym. Cechą wyróżniającą jest białozielone przebarwienie na tarczce karkowej od strony głowy.

W warunkach Polski rozwijają się dwa pokolenia zwójki rdzaweczki.

Zimują gąsienice I lub II stadium rozwojowego w załamaniach kory. Cykl rozwojowy zwójki rdzaweczki jest podobny do zwójki bukóweczki z tym, że przepoczwarczanie się zimujących gąsienic oraz początek lotu motyli obu pokoleń są o kilka dni wcześniejsze niż analogicznych pokoleń zwójki bukóweczki.
Wiosną gąsienice, które przezimowały, żerują w rozwijających się pąkach i kwiatostanach, a następnie w sprzędzionych liściach. Mogą też uszkadzać młode zawiązki. Przepoczwarczają się w połowie maja. Lot motyli zwójki rdzaweczki rozpoczyna się pod koniec maja, a gąsienice I pokolenia letniego wylęgają się w drugiej połowie czerwca. Pewna ich liczba przygotowuje się do zimowania, a pozostałe przepoczwarczają się pod koniec lipca i w sierpniu. Lot motyli zwójki rdzaweczki II pokolenia rozpoczyna się w pierwszej połowie sierpnia. Gąsienice tego pokolenia żerują aż do zbioru owoców po czym przechodzą do miejsc na przezimowanie. 


Uszkodzenia na jabłoni powodowane przez zwójkę rdzaweczkę

Szkodliwość zwójki rdzaweczki jest duża, gdyż obydwa jej pokolenia żerują przez cały sezon wegetacyjny jabłoni.
Wiosną, gąsienice żerują w rozwijających się pąkach i kwiatostanach, a później w sprzędzionych liściach. Mogą też uszkadzać młode zawiązki.
Młode gąsienice I pokolenia letniego żerują na dolnej stronie liści, wzdłuż nerwu głównego. Starsze gąsienice żerują na liściach, pod oprzędem utworzonym w miejscu zetknięcia się dwóch liści lub owoców oraz w zagłębieniu kielichowym owocu.
W owocach wygryzają małe, dość regularne, okrągłe otwory (ø 1–2 mm), których powierzchnia korkowacieje.


Zwalczanie zwójki rdzaweczki
Zabieg wiosenny, którego celem jest zniszczenie gąsienic, które przezimowały, należy wykonać w fazie zielonego pąka kwiatowego lub na początku fazy różowego pąka. Zwalczanie gąsienic I pokolenia przeprowadza się w lipcu.
Populację zwójki rdzaweczki ograniczają błonkówki z rodzin gąsieniczkowatych (Ichneumonidae) i męczelkowatych (Braconidae) – parazytoidy gąsienic.

 

 

Terminy lustracji

Sposób lustracji i wielkość próby na kwaterę ok. 5 ha

Progi zagrożenia dla motyli zwójki różóweczki

Na początku czerwca zawiesić pułapki feromonowe (przed rozpoczęciem lotu motyli zwójki różóweczki).

Sprawdzać pułapki w okresie od drugiej połowy czerwca do końca pierwszej połowy lipca.

Obecność motyli w pułapce świadczy o ich aktywności i składaniu jaj, z których wylęgną się gąsienice na wiosnę następnego roku. Oznacza to konieczność zwalczania zwójki różóweczk wiosną następnego roku.

Progi zagrożenia dla gąsienic zwójkówek liściowych przedstawione są w opisie zwójki siatkóweczki.

 

Zwójka różóweczka jest polifagiem żerującym na drzewach i krzewach liściastych różnych gatunków. W sadach zasiedla jabłonie, grusze, śliwy, a także porzeczki, maliny i agrest. Jest to gatunek występujący powszechnie, ale w różnym nasileniu w różnych regionach.

Motyle mają skrzydła o rozpiętości: samice od 19 do 24 mm, a samce od 16 do 19 mm. Pierwsza para skrzydeł u samic jest oliwkowobrunatna z niewyraźnym rysunkiem, a u samców jest jasnobrązowa do purpurowobrązowej z wyraźnym ciemnym rysunkiem. Druga para skrzydeł u tych motyli jest szara.

Jaja  składane są na korze w dużych złożach, wyglądających jak płaskie szarozielone, owalne plamy.

Gąsienice dorastają do 22 mm długości. Młode są żółtozielone z czarną, błyszczącą głową. Starsze są zielone z ciemniejszą częścią grzbietową i mają ciemnobrązową głowę, tarczkę karkową i nogi tułowiowe.

Poczwarki początkowo zielonkawe, później ciemnobrązowe mają długość 7,5–12,5 mm.

Zwójka różóweczka jest gatunkiem jednopokoleniowym.

Zimują jaja składane w złożach liczących od 30-40 sztuk do nawet 130 sztuk na gładkiej powierzchni kory gałęzi,  konarów i pni drzew.
W fazie zielonego pąka jabłoni z jaj wylęgają się gąsienice. Po opuszczeniu osłon jajowych bardzo szybko rozpraszają się po całej koronie drzew.
Żerowanie ich i rozwój trwa z reguły do końca drugiej dekady czerwca (później występują tylko pojedyncze osobniki). Sukcesywnie dochodzi do przepoczwarczenia. Lot dorosłych motyli rozpoczyna się od połowy czerwca i trwa do końca lipca. W tym czasie samice zwójki różóweczki składają jaja, które zimują.


Uszkodzenia na jabłoni powodowane przez zwójkę różóweczkę

Początkowo gąsienice zwójki różóweczki żerują na najmłodszych liściach. Starsze gąsienice żerują w luźno sprzędzionych rozetach liściowych i kwiatowych lub na pojedynczych zwiniętych przez siebie rurkowato (równolegle do nerwu głównego) liściach. Liście te mogą być przyczepione przędzą do młodych zawiązków lub sąsiednich liści.
Uszkadzają zawiązki owoców wyżerając w nich dość duże, nieregularne otwory. Silnie uszkodzone zawiązki opadają, a na pozostających na drzewie w miejscach uszkodzeń tkanka korkowacieje. Rozwijają się z nich owoce z rozległymi skorkowaciałymi, płaskimi bliznami.


Zwalczanie zwójki różóweczki

Zabieg zwalczania zwójki różóweczki w sadach jabłoniowych należy wykonywać w okresie wylęgania się gąsienic, tj. pod koniec fazy zielonego pąka lub na początku różowego pąka.
Populację zwójki różóweczki ogranicza kruszynek (Trichogramma cacoeciae) – pasożytujący jaja oraz błonkoskrzydłe z rodzin gąsieniczkowatych (Ichneumonidae) i męczelkowatych (Braconidae)  – parazytoidy gąsienic.

 

Terminy lustracji

Sposób lustracji i wielkość próby na kwaterę ok. 5 ha

Progi zagrożenia dla motyli zwójki siatkóweczki

W drugiej połowie maja zawiesić pułapki feromonowe (przed rozpoczęciem lotu motyli zwójki siatkóweczki).

Sprawdzać pułapki w drugiej połowie maja i w czerwcu na obecność motyli I pokolenia.

Sprawdzać pułapki w drugiej połowie lipca i w pierwszej połowie sierpnia na obecność motyli II pokolenia.

Obecność w 1 pułapce, w okresie tygodnia, kilkunastu i większej liczby motyli.

Pierwszy zabieg zwalczający przeprowadzić po upływie 2–3 tygodni od rozpoczęcia lotu motyli poszczególnych pokoleń lub po upływie 8–12 dni od odnotowania dużej liczby motyli (maksimum lotu).

 

Zwójka siatkóweczka jest gatunkiem polifagicznym. W uprawach sadowniczych występuje najczęściej na jabłoniach, gruszach, czereśniach, śliwach, porzeczkach i agreście.  
Motyle mają skrzydła o rozpiętość od 15 do 22 mm. Przednie skrzydła są w kolorze jasnopomarańczowobrązowym (rdzawobrązowym) z ciemniejszym czerwonawym lub brunatnym ornamentem w kształcie delikatnej siateczki. Tylne skrzydła są jasnoszare.
Jaja o kształcie eliptycznym, koloru żółtozielonego składane w złożach liczących 30–80 sztuk na górnej stronie liści, a niekiedy także na owocach.
Gąsienice osiągają długość 16–22 mm. Występują w różnych odcieniach zieleni – od zielonożółtego przez oliwkowy do ciemnozielonego. Na ich grzbiecie widoczne są żółte brodawki. Głowa i tarczka karkowa są jasnobrązowe lub miodowożółte, a tarczka analna jest żółta. Grzbiet dorosłych gąsienic jest ciemniej zabarwiony niż boki ciała.  
Poczwarki o zabarwieniu ciemnobrązowym mają długość ok.11 mm.

W warunkach klimatycznych Polski rozwijają się dwa pokolenia zwójki siatkóweczki.

Zimują gąsienice drugiego i/lub trzeciego stadium rozwojowego w oprzędach (kokonach) najczęściej przy pąkach w spękaniach kory, pod suchymi liśćmi przymocowanymi przędzą do kory.

Gąsienice uaktywniają się w fazie zielonego pąka (w kwietniu) i żerują głównie na pąkach i rozwijających się liściach (na ich górnej i dolnej stronie).
Masowe przepoczwarczanie się gąsienic odbywa się pod koniec kwitnienia jabłoni, a tempo tego procesu zależy od warunków atmosferycznych.
Lot motyli I pokolenia (i składanie jaj) rozpoczyna się w drugiej – trzeciej dekadzie maja. W zależności od warunków atmosferycznych, trwa do końca czerwca, a nawet do pierwszej dekady lipca.
W czerwcu pojawiają się gąsienice z jaj złożonych przez samice pierwszego pokolenia i żerują na liściach oraz zawiązkach owoców, najczęściej w górnej partii drzewa.
Motyle II pokolenia pojawiają się na przełomie lipca i sierpnia i latają zwykle przez sześć tygodni (do pierwszych dni września). Gąsienice II pokolenia żerują pod koniec lata i jesienią na powierzchni dojrzewających owoców (pod osłoną ze sprzędzonych liści, w miejscach gdzie owoce stykają się ze sobą, a także w zagłębieniach kielichowych). Następnie przygotowują się do zimowania.


Uszkodzenia na jabłoni powodowane przez zwójkę siatkóweczkę

Wiosną, gąsienice żerują na rozwijających się pąkach i młodych liściach. Jeśli gąsienice występują w dużej ilości – uszkodzenia przez nie powodowane mogą być ekonomicznie ważne.

Gąsienice letnich pokoleń żerują na liściach, zawiązkach owoców i owocach. Na liściach zeskrobują skórkę i część miękiszu, co prowadzi do powstawania brunatnych, prześwitujących „okienek”. Na owocach powodują powstawanie rozległych, płytkich uszkodzeń – wyżerek.

Bardzo groźne są gąsienice drugiego pokolenia, które żerują na dojrzewających owocach. Miejsca żerowania gąsienice chronią oprzędem, który otaczają kilkoma liśćmi (najczęściej w miejscach stykania się owoców lub w zagłębieniu kielichowym). Mogą one żerować praktycznie do zbioru niektórych odmian jabłoni.


Zwalczanie zwójki siatkóweczki

Zwalczanie zimujących gąsienic przeprowadzić należy przed kwitnieniem – w fazie zielonego pąka jabłoni (nie później gdyż gąsienice tego gatunku bardzo szybko dorastają w tym czasie i stają się mniej wrażliwe na stosowane insektycydy).

Zabiegi zwalczające gąsienice I pokolenia letniego wskazane są w drugiej połowie czerwca/pierwszej dekadzie lipca, zależnie od warunków atmosferycznych w danym sezonie.
Gąsienice II letniego pokolenia należy zwalczać w sierpniu.

W przypadku zwójki siatkóweczki można przyjąć, że zabiegi zwalczające letnie pokolenia zwójki siatkóweczki wykonuje się 2–3 tygodnie po rozpoczęciu lotów motyli poszczególnych pokoleń (obserwowanych na podstawie odłowów w pułapkach feromonowych).

Populację zwójki siatkóweczki ograniczają błonkówki z rodziny kruszynkowatych (Trichogramma spp) pasożytujące jaja oraz z rodzin gąsieniczkowatych (Ichneumonidae), wiechońkowatych (Eulophidae) i męczelkowatych (Braconidae) – parazytoidy gąsienic.

Okres lotu zimującej generacji zwójki siatkóweczki (I pokolenia letniego) zbiega się z okresem występowania i zwalczania owocówki jabłkóweczki, stąd też zwalczanie tej ostatniej ogranicza liczebność zwójki siatkóweczki. Z kolei zaniechanie zwalczania owocówki jabłkóweczki jest jedną z przyczyn wzrostu zagrożenia ze strony zwójki siatkóweczki.

 

Jabłoń : Zwiększenie odporności na stres

Rosnące wymagania konsumentów w zakresie jakości owoców oraz ograniczenia w stosowaniu pestycydów, skłaniają sadowników do poszukiwania metod produkcji umożliwiającyh uzyskanie wysokojakościowych plonów owoców, zgodnie z wymogami Integrowanej Produkcji Owoców (IPO). Ważnym elementem tych działań jest Strategia Wspomagania Naturalnej Odporności Roślin STRESS CONTROL SYSTEM (SCS) – JABŁOŃ.  

 

Strategia Wspomagania Naturalnej Odporności Roślin
STRESS
  CONTROL SYSTEM (SCS)
to zestaw zaleceń stosowania stymulatorów i aktywatorów firmy
INTERMAG
w uprawie poszczególnych gatunków roślin rolniczych i ogrodniczych, celem zwiększenia ich odporności na niesprzyjające czynniki środowiskowe i uprawowe


 

ISTOTĄ STRATEGII SĄ DZIAŁANIA PROFILAKTYCZNE
PRZED WYSTĄPIENIEM WARUNKÓW POWODUJĄCYCH STRES ROŚLIN.

Polegają one m.in. na wzmocnieniu tkanek, stymulacji wzrostu i rozwoju kluczowych organów roślin,
aktywacji naturalnych systemów obronnych oraz intensyfikacji procesów fizjologicznych roślin.

 


Wyszukiwarka SCS  ułatwia dobór odpowiednich stymulatorów i aktywatorów do konkretnych warunków na plantacji (przewidywane stresy).