Agroinnowator nr 7 - page 22

AGRO
INNOWATOR
22
S
pośród składników pokarmowych niezbędnych dla roślin,
mikroelementy odgrywają rolę szczególną. Choć koncen-
tracja mikroelementów w roślinach nie przekracza 0,1%
w suchej masie (<1000 mg/kg), wpływają one istotnie na niemal
wszystkie procesy fizjologiczne w roślinach, decydujące o pra-
widłowym wzroście roślin, ich plonowaniu oraz o jakości plonu.
Mikroelementy powszechnie występują w glebie, a niektó-
re z nich nawet w znacznych ilościach – np. średnia zawartość
żelaza (Fe) wynosi 5%, a manganu sięga 0,8%. Niestety, tak obfita
obecność mikroskładników w glebie nie oznacza, że rośliny mogą
z nich bez problemu korzystać.
Przyczyny małej dostępności mikroelementów z gleby dla roślin
są złożone, ale niektóre czynniki mają tu zasadnicze znaczenie:
Œ
występowanie mikroelementów w formach nierozpuszczal-
nych w wodzie – najczęściej związanych z minerałami obec-
nymi w skorupie ziemskiej
Œ
odczyn gleby (pH) – wraz z jego wzrostem (zmniejszeniem
kwasowości gleby) maleje dostępność żelaza (Fe), manganu
(Mn), cynku (Zn) i miedzi (Cu), zaś rośnie dostępność molib-
denu (Mo)
Œ
przemiany chemiczne zachodzące w glebie, które sprawiają,
że dostępne dla roślin formy mikroelementów szybko prze-
chodzą w formy nierozpuszczalne w wodzie.
Zdolność mikroelementów do szybkich przemian chemicznych
w glebie sprawia, że dostarczanie mikroelementów w formie pro-
stych soli w nawozach doglebowych lub przy sporządzaniu wie-
loskładnikowych roztworów nawozowych, wiąże się z wysokim
ryzykiem utraty zdolności składników do pozostania w formach
dostępnych dla roślin.
Jedynie stosowanie nawozówmikroelementowych w postaci
schelatowanej jest skutecznym sposobem utrzymania ich pełnej
dostępności dla roślin, bez względu na sposób nawożenia.
Czym są chelaty?
Chelaty należą do grupy związków, w których kation (najczęściej
mikroelementowy) związany jest z komponentem organicznym,
zwanym ligandem.
Ligandami mogą być różne związki organiczne mające zdolność
do tworzenia wiązań z kationami. Dzielimy je na dwie podstawo-
we grupy: substancje chelatujące i substancje kompleksujące.
Dopuszczone do stosowania w produkcji nawozów substancje chelatujące
i kompleksujące ujęte są w Dyrektywie Parlamentu Europejskiego 2003/2003.
Substancje chelatujące: EDTA, HEEDTA, DTPA, [o,o] EDDHA, [o,p] EDDHA,
[o,o] EDDHMA, [o,p] EDDHMA, EDDCHA, EDDHSA, IDHA, HBED, [S,S] EDDS.
Substancje kompleksujące: kwas lignosulfonowy–LS, kwas heptaglukonowy–HGA.
Każdy z wymienionych ligandów, w połączeniu z mikroelemen-
tem, zabezpiecza kation przed zmianami chemicznymi, takimi jak
utlenianie, redukcja, wytrącanie z roztworu itp., tak by kation pozo-
stawał w niezmiennej, wciąż w pełni dostępnej dla roślin formie.
Słowo
chelat
pochodzi od greckiego
Chele
,
co oznacza kleszcze kraba. Stąd nazwa „chelat”
odnosi się do sposobu, w jaki ligand wiąże składnik
mineralny – kation jest otoczony cząsteczką
ligandu = wzięty „w kleszcze”
Chelaty cechuje budowa przestrzenna. Takie wiązania są znacz-
nie trwalsze od tych, które występują w związkach kompleksują-
cych, których struktura przestrzenna jest zazwyczaj płaska.
Dlaczego chelatowanie jest ważne?
Wymownym przykładem może być mangan (Mn). Rośliny
pobierają mangan wyłącznie w postaci kationu dwuwartościwe-
go Mn
2+
. Jest to jednak forma bardzo nietrwała – łatwo i szybko
ulega utlenieniu do Mn
4+
lub Mn
6+
, które są dla roślin niedostępne.
W przypadku kationów cynku (Zn), miedzi (Cu) lub żelaza (Fe)
zagrożeniem dla ich dostępności dla roślin jest wysoka reaktyw-
ność tych pierwiastków i zdolność do tworzenia związków nieroz-
puszczalnych w wodzie.
Zatem głównym zadaniem chelatacji tych mikroskładników jest
utrwalenie formy mikroelementów dostępnej dla roślin w środo-
wisku glebowym lub roztworze nawozowym.
Nawozy zawierające chelaty mogą być również z powodzeniem
stosowane do dokarmiania pozakorzeniowego roślin. Forma che-
latowa sprawia, że z jednej strony mogą być mieszane z innymi
agrochemikaliami, z drugiej zaś wspomagane jest pobieranie
składników pokarmowych z powierzchni liści.
Składniki pokarmowe zastosowane na powierzchnię liścia,
przed ich włączeniemwmetabolizm rośliny muszą najpierw prze-
niknąć przez ochronne warstwy liścia, m.in. warstwę woskową,
Prawidłowe odżywianie roślin jest jednym z podstawowych warunków
uzyskiwania dobrych plonów o parametrach jakościowych
spełniających wysokie wymagania konsumentów, zarówno tych
bezpośrednich, jak również pośrednich – producentów żywności.
Tekst:
Grzegorz Cieśliński
Kation
WKLESZCZACH
czynnik chelatujący
kation metalu
schelatowany metal
+
+
+
+
+
1...,12,13,14,15,16,17,18,19,20,21 23,24,25,26,27,28,29,30,31,32,...40